Το πιάνο και τα γαλλικά

Το σημερινό άρθρο δημοσιεύτηκε χτες, πρώτη Κυριακή του μήνα, στο ένθετο Υποτυπώσεις της κυριακάτικης Αυγής. Το αναδημοσιεύω σήμερα εδώ, όπως κάνω κάθε φορά με τα άρθρα μου στην Αυγή -μόνο που σήμερα υπάρχει μια διαφορά, ότι το άρθρο γράφτηκε (και δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα) *πριν* από τις γαλλικές προεδρικές εκλογές, ενώ εσείς το διαβάζετε *μετά* τις εκλογές. Στο μεταξύ, έχουν μεσολαβήσει τα αποτελέσματα των εκλογών, που δεν τα ξέρω ούτε τη στιγμή που γράφω αυτόν τον πρόλογο, απόγευμα Κυριακής. Αλλά αυτά τα ξέρετε ήδη από αλλού, εσείς που τα διαβάζετε το πρωί της Δευτέρας.Προβλέπω πάντως νίκη του Εμανουέλ Μακρόν, μια νίκη περισσότερο απόρριψης του αντιπάλου παρά προσχώρησης στο πρόγραμμα του νέου προέδρου. Νίκη, αλλά με μεγάλη αποχή, ίσως τη μεγαλύτερη σε β’ γύρο προεδρικών εκλογών, και με πολλά λευκά και άκυρα. Και μια νίκη που δεν θα είναι οριστική, αφού τίποτα δεν εγγυάται ότι στις βουλευτικές εκλογές που θα ακολουθήσουν ο νέος πρόεδρος θα συγκεντρώσει κοινοβουλευτική πλειοψηφία, όπως έγινε τις προηγούμενες φορές.Στα σχόλια μπορείτε, βέβαια, να αναφερθείτε τόσο στα αποτελέσματα όσο και στο περιεχόμενο του άρθρου.Το πιάνο και τα γαλλικάΟ μήνας ξεκίνησε πριν από λίγες μέρες με την ανακοίνωση ότι έκλεισε η αξιολόγηση, ωστόσο σήμερα, ενώ εσείς διαβάζετε στην Αυγή, σε ένα άλλο σημείο της ηπείρου γίνεται μια πολύ σημαντική εκλογική αναμέτρηση που μας αναγκάζει να στρέψουμε προς τα εκεί την προσοχή μας. Εννοώ βέβαια τον δεύτερο γύρο των γαλλικών προεδρικών εκλογών, στον οποίο για πρώτη φορά δεν συμμετέχει υποψήφιος των μεγάλων κομμάτων, αφού στον δεύτερο γύρο προκρίθηκαν ο Εμανουέλ Μακρόν, κεντρώος πρώην υπουργός του Ολάντ, και η ακροδεξιά Μαρίν Λεπέν, ενώ ο αριστερός υποψήφιος Ζαν Λυκ Μελανσόν είχε εξαιρετική πορεία αλλά έμεινε με μικρή διαφορά εκτός νυμφώνος.Μοιραία, το σημερινό μας άρθρο θα πάρει χρώμα γαλλικό, αφού οι εξελίξεις στη Γαλλία συχνά έδειχναν το δρόμο στους κοινωνικούς αγώνες και στα επαναστατικά άλματα –από το 1789 κιόλας. Να μην ξεχνάμε πως η πρώτη έφοδος στον ουρανό, βραχύβια και πνιγμένη στο αίμα των κομμουνάρων που τους θέρισαν τα μυδράλια στον τοίχο του Περ Λασέζ, στο Παρίσι έγινε. Η δεύτερη κράτησε εβδομήντα χρόνια, η τρίτη θα είναι η καλή.Εμείς λέμε Γαλλία και ίσως δεν συνειδητοποιούμε ότι μόνο εμείς το λέμε: εννοώ ότι, εκτός λάθους, σε όλες τις άλλες ευρωπαϊκές γλώσσες, αλλά και εκτός Ευρώπης, το όνομα της εξάγωνης χώρας είναι France ή κάποιο ομόρριζο (Francia, Frankreich κτλ.), ανάλογα και με τους φωνητικούς κανόνες της εκάστοτε γλώσσας (ας πούμε οι Φιλανδοί, που δεν ανέχονται το σύμπλεγμα Fr- στην αρχή της λέξης, λένε Ranska τη Γαλλία). Οι Ρωμαίοι λέγανε Gallia τη Γαλατία, και από εκεί πέρασε ο όρος στα ελληνικά και έμεινε, ενώ σε όλες τις άλλες γλώσσες επικράτησε το νεότερο όνομα, που το έδωσαν οι Φράγκοι, γερμανικό φύλο που εγκαταστάθηκε στη Γαλατία και μαζί με τους γαλατορωμαϊκούς πληθυσμούς συνδιαμόρφωσε τους σημερινούς Γάλλους, δίνοντας και το όνομά του στη χώρα, στον λαό της, στο νόμισμά της –και αργότερα, επειδή οι Φράγκοι ήταν «ελεύθεροι», το έχουν αυτό το πλεονέκτημα τα αφεντικά, το franc έφτασε να σημαίνει τον ελεύθερο, τον απαλλαγμένο από την υποχρέωση αγγαρείας, τον ειλικρινή ακόμα.Φυσικά η διεθνής ονομασία πέρασε και στα ελληνικά, όπου ήδη στο Χρονικόν του Μορέως γίνεται λόγος για τον ρήγα της Φράντζας, απ’ όπου και το λαϊκό και ελαφρώς μειωτικό όνομα Φραντσέζος και Φραντζέζος αν και ο Μακρυγιάννης ήδη χρησιμοποιεί πολύ περισσότερες φορές το εθνωνύμιο Γάλλος. Έχουμε επίσης το εθνωνύμιο Φράγκος, που χρησιμοποιείται γενικά για τους δυτικούς, και ιδίως για τους καθολικούς, με σύνθετα από τον φραγκόπαπα και τον φραγκοράφτη ίσαμε τη φραγκόκοτα, για να μην ξεχάσουμε και τους κουτόφραγκους που δεν είναι τόσο ξύπνιοι όσο εμείς, αλλά και τα φράγκα που αντέχουν ακόμα σαν γενικό δηλωτικό του χρήματος και στην εποχή του ευρώ, αν και η γενική αναπαραδιά των μνημονίων έχει περιορίσει τη χρήση της λέξης. Λίγο πιο μακριά, η φραντζόλα είναι (μέσω τουρκικών) το «φράγκικο» ψωμί –αφού έχει σχήμα επίμηκες κι όχι στρογγυλό του καρβελιού, ενώ η μαλαφράντζα που την έχει τραγουδήσει ο Καββαδίας, η σύφιλη δηλαδή, είναι η «γαλλική ασθένεια».Όταν κάποιος αρχίσει να βρίζει, λέμε ότι «άρχισε τα γαλλικά». Γαλλικά είναι λοιπόν οι βρισιές, ιδίως στο γήπεδο ή στον αέρα, στην τηλεόραση. Μπορεί να είναι δάνειο από τα αγγλικά (όπου όταν κάποιος χρησιμοποιήσει άπρεπες λέξεις μετά ζητάει συγνώμη λέγοντας pardon my French) , γιατί η αίσθησή μου είναι πως δεν είναι και τόσο παλιά η συνήθεια να αποκαλούμε «γαλλικά» τα μπινελίκια.Δεν είναι η μόνη εμφάνιση της λ. «γαλλικός» στη φρασεολογία μας. Έχουμε, ας πούμε, το γαλλικό κλειδί, τα γαλλικά παράθυρα, τον γαλλικό καφέ (φίλτρου) ή το γαλλικό φιλί (με τη γλώσσα) -και όταν κάποιος φύγει χωρίς να ειδοποιήσει, ενδεχομένως αφήνοντας χρέη, λέμε «έφυγε αλά γαλλικά», έκφραση αρκετά παλιά αν σκεφτούμε πως την έχει και ο Παπαδιαμάντης για κάποιον παρατρεχάμενο της εκκλησίας που πληρώθηκε για μια δουλειά και μετά έφυγε «γαλλικώ τω τρόπω». Την ίδια έκφραση την έχουν και οι Άγγλοι, to take the French leave, και όσο κι αν οι Γάλλοι προσπαθούν να πάρουν το αίμα τους πίσω μετατρέποντάς την σε filer à l’anglaise (στρίβω αλά αγγλικά), γεγονός είναι πως κι άλλοι λαοί έχουν την ίδια έκφραση για/με τους Γάλλους.Τέλος, για ένα κορίτσι που έχει πάρει «καλή ανατροφή» λέγανε παλιότερα περήφανα οι μικροαστές μαμάδες ότι είναι «με το πιάνο της και με τα γαλλικά της». Τότε η γαλλική γλώσσα κυριαρχούσε παγκοσμίως και έχει δώσει χιλιάδες δάνεια και στα ελληνικά, από το αμπαζούρ και το αμπραγιάζ ως το φέιγ βολάν και το φραμπουάζ, που κάποιοι, για να δείξουν ότι ξέρουν γαλλικά, τα προφέρουν γαλλοπρεπώς με παχύ σ και ζ, όπως η μαντάμ Σουσού. [Φυσικά, το θέμα αξίζει χωριστό άρθρο].Εκτός σεισμού, η κόρη τού μέντορα τού Βορίδη θα ηττηθεί στις σημερινές εκλογές, είναι όμως θλιβερό ότι κατάφερε να γοητεύσει τόσο μεγάλη μερίδα λαϊκών και εργατικών στρωμάτων. Το μόνο παρήγορο είναι πως η γαλλική αριστερά έδειξε σημάδια ανάκαμψης –κάτι απαραίτητο στους αγώνες που θα αρχίσουν από τη Δευτέρα για την απόκρουση των νεοφιλελεύθερων «μεταρρυθμίσεων» του Μακρόν.Παραθέτω απλώς τα αποτελέσματα και ορισμένα στοιχεία για τις χτεσινές εκλογές.Ψήφισαν 37.003.728  (συμμετοχή 77.8%)Έγκυρα 36.054.394Άκυρα 289.337Λευκά 659.997 ——————–Α+Λ=2.5%Ο Μακρόν πήρε 20.703.694, 66.06%Η Λεπέν πήρε 10.637.120, 33.94%Ειναι πάρα πολύ, αλλά είναι πολύ λιγότερο από τις προσδοκίες της ή τους φόβους μας.Οι Γάλλοι δημοσκόποι και πάλι έδειξαν ότι το κατέχουν το άθλημα, οι εκτιμήσεις ψήφου με το που άνοιξαν οι κάλπες ήταν πολύ κοντά στο τελικό αποτέλεσμα.Ενδιαφέρον έχει η μεταφορά των ψήφων των υποψηφίων που αποκλείστηκαν στον πρώτο γύρο:Φιγιόν: 48% στον Μακρόν, 21% Λεπέν, 31% Α-Λ-ΑποχήΜελανσόν: 53% Μακρόν, 11% Λεπέν, 36% Α-Λ-ΑΑμόν: 79% Μακρόν , 4% Λεπέν, 17% Α-Λ-Α   from Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία