Προπρωτομαγιάτικα μεζεδάκια

Δεν είναι ό,τι το πιο εύηχη αυτή η επανάληψη του /pro/ στην αρχή της λέξης αλλά δεν έβρισκα άλλον τίτλο για το σημερινό μας άρθρο. Πάντως, ο τίτλος που διάλεξα έχει το πλεονέκτημα ότι μας βοηθάει να φτάσουμε τα 5 εκατομμύρια λέξεις για να μας χαρίσει το ΔΝΤ το χρέος και να τρώμε με χρυσά κουτάλια -και εκτός αυτού είναι και ακριβής αφού φέτος η Πρωτομαγιά κάνει τριήμερο, το οποίο θα εκμεταλλευτώ για μια εκδρομή στο περβόλι με τις φοράδες.* Tο περασμένο σαββατοκύριακο είχαμε γαλλικές προεδρικές εκλογές, το επόμενο σαββατοκύριακο έχουμε γαλλικές προεδρικές εκλογές, τούτο εδώ είναι το ανάμεσα, που δεν έχουμε -όπως δεν θα έχουμε και στα επόμενα διακόσα πενήντα, εκτός απροόπτου. Αλλά η εκλογική αναμέτρηση παραμένει ψηλά στην επικαιρότητα. Πολύ συζητήθηκε στα κοινωνικά μέσα η διαφορά ηλικίας του Εμανουέλ Μακρόν από τη σύζυγό του, πολύ λιγότερο βέβαια από του Τραμπ με την πρώτη κυρία των Ηνωμένων Πολιτειών.Ανάμεσα σε όσα γράφτηκαν από επώνυμους, ένα από τα πιο ανόητα ήταν και το τουήτ του Νίκου Δήμου.Ενδιαφέρον είναι ότι ύστερα από την κατακραυγή που προκάλεσε το ανόητο σχόλιό του, ο Ν.Δ. το απέσυρε και ζήτησε συγγνώμη. Αλλά το καταχωρούμε στα μεζεδάκια επειδή αποτελεί και μια (μικρούλα, έστω) επιβεβαίωση του νόμου του Μέφρι.Διότι βέβαια, ο Ν. Δήμου, που τον εκτιμώ και τον διαβάζω, στην ίδια παράγραφο όπου αποκαλεί αμόρφωτον κάποιον άλλο, διαπράττει ο ίδιος ορθογραφικό λάθος -η κνίτισσα, όπως και η μαγείρισσα, η αρχόντισσα και η βασίλισσα και όλα τα ανάλογα θηλυκά ουσιαστικά, γράφεται με δύο σίγμα. Θα μου πείτε ότι το ένα ορθογραφικό λάθος (ή και τα ορθογραφικά λάθη γενικώς) δεν είναι δείκτης αμορφωσιάς -και θα συμφωνήσω. Και άλλα δεν είναι.* Με ρωτάει φίλος αν συμφωνώ με την… ημιακλισιά στον τίτλο άρθρου εφημερίδας: Δικαστής ανέστειλε προσωρινά το διάταγμα Τραμπ κατά των πόλεων- καταφύγιαΤο θέμα των πολυλεκτικών συνθέτων, που ξεφυτρώνουν σαν μανιτάρια στη νεότερη γλώσσα μας (νόμος-πλαίσιο, κράτος μέλος, παιδί-θαύμα, πτυχίο-μαϊμού, ταξίδι-αστραπή) δεν είναι απλό, οι γραμματικές που το έχουν εξετάσει δεν ομοφωνούν και δεν δίνουν γενικής ισχύος κανονες, τουλάχιστον απ’ όσο ξέρω. Ίσως και γι’ αυτό δεν έχω γράψει σχετικό άρθρο.Το έλασσον πρόβλημα με τα σύνθετα αυτά είναι αν θα βάλουμε ενωτικό ανάμεσα στους όρους τους. Tο μείζον είναι πώς κλίνονται: όλοι κλίνουν τον πρώτο όρο του συνθέτου, αλλά πολλοί αφήνουν άκλιτο τον δεύτερο.Θα γράψω άρθρο κάποτε, αλλά προς το παρόν θα αναφέρω τι κάνω στη δουλειά μου, όπου συναντάω συνεχώς τέτοια κείμενα. Για να μη σπαζοκεφαλιάζω εφευρίσκοντας διακρίσεις (διότι κάποιοι προσπαθούν να διακρίνουν τα σύνθετα σε κατηγορίες και να θεωρήσουν ότι κάποια κλίνονται και κάποια άλλα όχι) έχω αποφασίσει και τα κλίνω όλα, παντού: κράτος μέλος, των κρατών μελών, της οδηγίας-πλαισίου, του παιδιού θαύματος, τα πτυχία μαϊμούδες, τα ταξίδια-αστραπές. Παραδέχομαι ότι το τελευταίο ξενίζει, και αφήνω να το συζητήσουμε αναλυτικά σε ειδικό άρθρο, αν αξιωθώ.* Ο πολυγράφος συγγραφέας Βαγγέλης Ραπτόπουλος είπε την Πέμπτη στην εκπομπή του στο Κόκκινο, προς το τέλος, ότι η έκφραση «πολυγραφότατος συγγραφέας» είναι περίεργη κατά το ότι έχει μόνον υπερθετικό, δεν υπάρχει «πολύγραφος» διότι αυτό είναι το μηχάνημα που χρησιμοποιείται για την αναπαραγωγή εγγράφων σε πολλά αντίτυπα.Όχι ακριβώς. Το επίθετο δεν είναι πολύγραφος, είναι πολυγράφος (με τον τόνο στην παραλήγουσα) και υπάρχει από τα ελληνιστικά χρόνια, λέει το λεξικό.Είναι σωστή η παρατήρηση ότι συνήθως το χρησιμοποιούμε στον υπερθετικό (όπως επίσης αναφέρουν τα λεξικά), αλλά και οι άλλοι βαθμοί υπάρχουν -και ο συγκριτικός, αφού μπορούμε να πούμε π.χ. οτι ο τάδε είναι πολυγραφότερος του δείνα.* Προχτεσινό πρωτοσέλιδο της Αυγής με θέμα το άνοιγμα των καταστημάτων τις Κυριακές.Η εικόνα που συνοδεύει τον τίτλο γράφει, αν προσέξατε, Open Κλειστό.Αναρωτιέμαι αν είναι απλώς λάθος του γραφίστα της εφημερίδας ή αν έχει κάποιον συμβολισμό π.χ. ότι τα καταστήματα θα είναι ανοιχτά για τους ξένους και κλειστά για τους ημεδαπούς, ή αν θα πούμε στους θεσμούς ότι είναι ανοιχτά αλλά θα μένουν κλειστά στην πραγματικότητα.* Τα άχρηστα εισαγωγικά της εβδομάδας, σε τίτλο άρθρου του in.gr:Νοσοκομείο Ζακύνθου: Γιατροί «φεύγουν» και επιτροπές πηγαινοέρχονταιΌταν όμως βάζουμε το «φεύγει» σε εισαγωγικά, συνήθως εννοούμε ότι κάποιος πέθανε ή ίσως ότι κάνει πως φεύγει αλλά δεν φεύγει -στην προκειμένη περίπτωση οι γιατροί πράγματι εγκαταλείπουν το νοσοκομείο.* Αυτό είχε παραπέσει από την προηγούμενη βδομάδα. Σε άρθρο για τα αίτια του θανάτου του Πρινς, διαβάζουμε ότι «ο γιατρός που είχε δει τον Prince μερικές μέρες πριν το θάνατό του, του είχε γράψει οξυδωκίνη. Ουσία που δεν περιλαμβανόταν στη λίστα με τις αιτίες θανάτου του Prince».Δεν περιλαμβανόταν η οξυδωκίνη διότι τέτοιο πράγμα δεν υπάρχει, όπως επισημαίνει ο φίλος που το έστειλε. Προφανώς εννοούσε την οξυτοκίνη, τη λεγόμενη και «ορμόνη του έρωτα».* Κλέβω από αναρτήσεις γλωσσολόγων και γλωσσολογούντων φίλων στο Φέισμπουκ τις δυο επόμενες φωτογραφίες, τα εξώφυλλα της τουρκικής έκδοσης δυο πασίγνωστων λογοτεχνημάτων.Δεν χρειάζεται βέβαια να ξέρετε τούρκικα για να μαντέψετε ποιο έργο του Ντοστογιέφσκι είναι το Μπουνταλά, ούτε πώς λέγεται στα ελληνικά το Χαϊβάν Τσιφτλιγί του Όργουελ!* Το επόμενο είναι παλιό, αλλά τώρα το έθεσε υπόψη μου μια φίλη. Πρόκειται για άρθρο ιστολογίου απο το μακρινό 2011, γραμμένο από φιλόλογο, με διάφορες ελαφρώς ασυνάρτητες και κινδυνολογικές θέσεις περί γλώσσας, από το οποίο ξεχωρίζω το ακόλουθο απόσπασμα:Και μάλιστα ένα από τα πιο γοητευτικά ταξίδια που μπορεί να αποτολμήσει κανείς, είναι αυτό της ετυμολογίας: να διαπιστώνεις δηλαδή πως το νόστιμο φαγητό συγγενεύει με το Νόστο του Οδυσσέα. Πως ο λύκειος (= φωτεινός) συγγενεύει με το illustration χαρτί. Πως ο φίλιος υιός έγινε filius στα λατινικά και πως η αλς μαρμαίρουσα (θάλασσα που λαμπυρίζει) έδωσε το mare των λατίνων και από εκεί όλα τα παράγωγα: marine, marinara, mer…Ο νόστος πράγματι συνδέεται με τη λέξη ‘νόστιμος’, και ο λευκός συγγενεύει ενδεχομένως με το ιλουστρασιόν χαρτί αφού ανάγονται στην ίδια ινδοευρωπαϊκή ρίζα, αλλά τα άλλα δύο είναι εντελώς αστήριχτα και μάλιστα είναι και πρωτότυπα, δηλαδή δεν τα έχω συναντήσει σε άλλα πορτοκαλίζοντα κείμενα. Όχι, το λατινικό filius, σύμφωνα με τα λεξικά, δεν είναι δάνειο από το ελληνικό φίλιος, και μάλιστα δεν ανάγονται καν σε ίδια ρίζα, ενώ και το mare δεν έχει καμιά σχέση με το μαρμαίρω, πέρα από την ηχητική ομοιότητα. (Δάνειο από τα ελληνικά είναι μόνο το λατ. marmor, απ’ όπου και τα marbre, marble κτλ.).* Κι ένα ακόμα γλωσσικό άρθρο, αυτό φρέσκο, με τον μετριόφρονα τίτλο «Η πλανητική γλώσσα, γραμμένο από παλιόν γνώριμο του ιστολογίου. Εξ όνυχος τον λέοντα:Ἂκόμη καὶ στὴν δημοτική, νἀ ἀκολουθεῖται ἡ πλέον συντηρητικὴ ὀρθογραφία στὴν κλίση τῶν ῥημάτων καὶ τῶν ὀνομάτων. Νὰ ἀποφεύγονται οἱ ὀρθογραφικοὶ νεωτερισμοὶ ὅπως τρένο, ἀβγό, καβγᾶς, κτήριο. Νὰ μὴν ἀκρωτηριάζονται οἱ λέξεις ὅπως αὐτὸ συνηθίζεται στὸν προφορικὸ λόγο, ἀλλὰ: ὁ Πλάτων τοῦ Πλάτωνος, ὁ Σωκράτης τοῦ Σωκράτους, ἠμπορῶ, ὑποκάμισο, ἐσώβρακο, ὑπανδρεύομαι. Τήρηση τῆς συλλαβικῆς ἤ χρονικῆς αὐξήσεως στὰ ῥήματα (ἐκοίταξα, ἠργάσθην). Στὴν αἰτιατικὴ νὰ μὴν ἀφαιρεῖται ποτὲ τὸ τελικὸ ν στὸ ἄρθρο, ἔστω καὶ ἄν ἡ λέξη ποὺ ἕπεται ἀρχίζῃ μὲ φ, θ, χ, σ. Ἡ γενικὴ τῶν τριτοκλίτων νὰ εἶναι πάντα ὅπως τῆς πόλεως, τῆς κυβερνήσεως.Τελικά το ημπορέσαμε και αυτό, που έλεγε παλιά ο Χάρρυ Κλυνν.* Έχει όμως δίκιο ο αρθρογράφος, τα ελληνικά είναι όντως πλανητική γλώσσα. Απόδειξη; Ιδού βιντεάκι στο οποίο Ιάπωνας καλλιτέχνης βρίζει χρησιμοποιώντας ελληνικές βρισιές τις οποίες προφέρει με τρεις διαφορετικούς τρόπους: γιαπωνέζικα, κορεάτικα, κινέζικα.Κι έτσι μεταλαμπαδεύεται ο Έλλην λόγος, «η κοινή ελληνική λαλιά» ως την Άπω Ανατολή κι ακόμα παραπέρα!(Εντυπωσιακή και η επιλογή των φράσεων -αναρωτιέμαι αν το «έχω τρία αρχίδια» λεγόταν ευρύτερα πριν τον Γάμο αλά ελληνικά).* Σέβομαι βαθύτατα τον Περικλή Κοροβέση και τους αγώνες του, αλλά με παραξένεψε μια σεξιστική αποστροφή σε πρόσφατο άρθρο του. Μιλώντας για την Οκτωβριανή επανάσταση και τα όσα ακολούθησαν, γράφει:Πώς είναι δυνατόν ένας Τρότσκι, ισόβαθμος του Λένιν, να εξαφανίζεται από έναν ασήμαντο γραμματέα, τον Στάλιν (σε αυτή τη θέση θα μπορούσαν να έπαιρναν κάποια ικανή κοπέλα) και να κατορθώσει αυτός ο ικανός γραφειοκράτης και τακτικιστής να γίνει κοσμικός παντοκράτορας;Οι ασήμαντες θέσεις είναι για τις κοπέλες, πάντως τις ικανές. (Χώρια που ο Π.Κ. φαίνεται να νομίζει πως αρμοδιότητα του Γραμματέα του μπολσεβίκικου κόμματος ήταν να κανονίζει τις συνεδριάσεις και να κλείνει τα ραντεβού).* Όταν το σωστό γίνεται προβληματικό: σε άρθρο για τη νέα κατάσταση στη Βραζιλία, κατάφορτο με περιττά εισαγωγικά αλλά αξιόλογο, διαβάζουμε ότι το δημοσιονομικό έλλειμμα της Βραζιλίας έφθασε τα 11 δισεκατομμύρια χεάις (3,5 δισεκ. δολάρια) τον ΜάρτιοΑυτό το αλλόκοτο «χεάις» είναι το πώς προφέρεται στα βραζιλιάνικα και στον πληθυντικό το real, το νόμισμα της Βραζιλίας. Εξεζητημένο το βρίσκω -ελληνικά γράφουμε, δεν θα αποδώσουμε ακριβώς την προφορά (που δεν αποδίδεται και απολυτα σωστά παρά μόνο με φωνητικό αλφάβητο) και δεν θα βάλουμε τον ξένο πληθυντικό.* Στη χτεσινή συζήτηση της Βουλής, ο Κ. Μητσοτάκης κατήγγειλε ότι «διαγράφονται προστίματα σε λαθρεμπόρους». Πολλοί ειρωνεύτηκαν τον λαϊκό τύπο, απευθείας λες βγαλμένον από έργο του Τσιφόρου, που χρησιμοποίησε κοτζάμ πτυχιούχος του Χάρβαρντ, αλλά εγώ το βρίσκω συμπαθητικό.Βέβαια, αν τα προστίματα τα έλεγε κανένας Τσίπρας ή κανένας Πολάκης, ως τώρα θα είχαν γραφτεί δέκα άρθρα εραστών της αριστείας, και ο Χαντζόπουλος θα είχε κάνει τρεις γελοιογραφίες. Τώρα, ο κίνδυνος που υπάρχει είναι να αρχίσουν οι αυλικοί του Κούλη να χρησιμοποιούν κι αυτοί τον τύπο «προστίματα» (ίσως πουν και για «προσώπατα), όπως σε εκείνον τον μύθο για τον βασιλιά που χτύπησε το πόδι του οπότε όλοι του οι αυλοκόλακες άρχισαν επίσης να κουτσαίνουν.* Και κλείνω με τις γαλλικές εκλογές, και με ένα ασύλληπτο μαργαριτάρι από το Χάφιποστ σε άρθρο για την ιδιωτική ζωή των Γάλλων πολιτικών.Ολόκληρο το άρθρο είναι κακομεταφρασμένο, αλλά εκτός συναγωνισμού είναι η εξής παράγραφος:Ο νυν πρόεδρος Φρανσουά Ολλάντ, έχει εξίσου ένα ενδιαφέρον μέρος στην ιδιωτική του ζωή. Ένα βιβλίο που δημοσίευσε πρώην συνεργάτης του και δημοσιογράφος, ο Βαλέριε Τριεργέιλερ, το 2014 προκάλεσε απογοήτευση στο κοινό σχετικά με τον χαρακτήρα του. Ήταν ένα από τα κορυφαία βιβλία στη Γαλλία εκείνη την περίοδο.Ο πρώην συνεργάτης του Ολάντ, ο μυστηριώδης Βαλέριε Τριεργέιλερ (Ρωσογερμανός άραγε;) δεν είναι άλλος από την πρώην σύντροφό του, την Valerie Trierweiler, Βαλερί Τριερβελέρ (τα γερμανοπρεπή γαλλικά επώνυμα δεν έχουν ενιαίο τρόπο προφοράς, άλλοτε προφέρονται γαλλοπρεπώς κι άλλοτε γερμανοπρεπώς, που εδώ θα έδινε Τριρβαϊλέρ). Πώς έγινε συνεργάτης στο ελληνικό κείμενο; Επειδή δεν ήταν παντρεμένη με τον Ολάντ, υποθέτω ότι το πρωτότυπο θα είχε κάποιον άλλον όρο, ίσως companion (όταν ο Ολάντ έκανε επίσημη επίσκεψη στις ΗΠΑ, επειδή η Τριερβελέρ αρνιόταν τον τίτλο της Πρώτης Κυρίας, οι εφημερίδες την αποκάλεσαν First Girlfriend).* Την άλλη βδομάδα θα ξέρουμε αν στη Γαλλία θα έχουμε (το πιθανότερο και το ευκταίο) πρώτη κυρία ή πρώτο κύριο. Καλό σαββατοκύριακο -τα άρθρα του τριημέρου θα ανεβούν εκτός απροόπτου με τον αυτόματο πιλότο, αλλά δεν ξέρω κατά πόσον θα είμαι απίκο για την τρέχουσα διαχείριση.  from Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία