Ερωτήσεις και απαντήσεις ξανά

Στις στήλες των χρονογραφημάτων, αν υπάρχουν ακόμα χρονογραφήματα σε εφημερίδες, όσες εφημερίδες υπάρχουν ακόμα, συνέβαινε πότε πότε ο χρονογράφος να δημοσιεύει μία ή περισσότερες επιστολές αναγνωστών, άλλοτε σχολιάζοντας κι ο ίδιος κι άλλοτε παραχωρώντας ολόκληρο τον χώρο της στήλης στους αναγνώστες του. Ο Λευτέρης Παπαδόπουλος στα Νέα έβαζε τον τίτλο «Απ’ όσα μου γράφουν» σε τέτοια άρθρα, που πέρα από την επικοινωνία δίνουν στον συντάκτη μιαν ανάπαυλα, διότι είναι μεγάλη καταδίκη να πρέπει να γράφεις κάθε μέρα τις εξακόσιες, οχτακόσιες ή χίλιες λέξεις για να γεμίσεις τη στήλη σου.Κι εμείς εδώ έχουμε κάθε μέρα και καινούργιο άρθρο (εντάξει, κάποτε επαναλαμβάνουμε παλιά άρθρα, αλλά με μέτρο), και βέβαια τη γνώμη σας την εκφράζετε στα σχόλια, δημόσια.Συχνά συμβαίνει όμως να μου κάνουν ερωτήσεις, για γλωσσικά κυρίως θέματα, είτε γνωστοί είτε άγνωστοι, άλλοτε με ηλεμήνυμα κι άλλοτε στο Φέισμπουκ. Όταν μπορώ απαντάω, όπως μπορώ, αλλά συνήθως δεν προλαβαίνω να το κοιτάξω σε βάθος το θέμα. Μια φορά στο τόσο, κρατάω σε ένα αρχείο την ερώτηση και την απάντηση, μήπως και έχει ενδιαφέρον να ξαναδώ το θέμα ή να το αναπτύξω σε άρθρο στο ιστολόγιο, όπως έχω κάνει όχι λίγες φορές.Πριν από καναδυο χρόνια σκέφτηκα ότι θα ήταν ωραίο να βλέπουν κι άλλοι την απάντηση, όχι για να μάθουν αλλά κυρίως γιατί μπορεί να έχουν κάτι να προσθέσουν, και βάλαμε τον Ιούνιο του 2015 ένα τέτοιο άρθρο, με ερωτήσεις δικές σας και απαντήσεις, και μερικούς μήνες αργότερα ένα ακόμα. Οποτε, σήμερα βάζω το τρίτο άρθρο της κατηγορίας αυτής, με συγκεντρωμένες ερωτήσεις που μου έγιναν και τις απαντήσεις που έδωσα. Κάθε διαφωνία, συμπλήρωση ή άλλο σχόλιο είναι ευπρόσδεκτα. Ερώτηση:Καλησπέρα, Νίκο. Πάντα μπερδεύω -όποτε τα χρησιμοποιώ- το «καλομαθημένος» με το «κακομαθημένος», έχω την αίσθηση ότι εννοιολογικώς ταυτίζονται, υπάρχει μήπως κάποια λεπτή διαφορά;Απάντηση:Καλησπέρα. Ασφαλώς επικαλύπτονται εν μέρει αλλά δεν ταυτίζονται. Ένα παιδί που θέλει μόνο τηγανητές πατάτες μπορείς να το πεις καλομαθημένο ή κακομαθημένο. Ένα παιδί που φτύνει κάτω, μόνο κακομαθημένο.* * *Ερώτηση:Nίκο, καλησπέρα. Υπαρχει στα αρχαια ή νεα ρημα «αιτω» με την εννοια του ζητω κατι; Ή «δημιουργηθηκε» σαν νεολογισμος λογω του (λανθασμενου) Ο Αιτων/-ουσα;Απάντηση:Καλημέρα φίλτατε. Φυσικά υπάρχει ρήμα αιτώ στα αρχαία, όπως και στα νέα ελληνικά. Οι αρχαίοι χρησιμοποιούσαν άλλοτε το «αιτώ» και άλλοτε το «αιτούμαι», με λεπτή σημασιολογική διαφορά, που όμως δεν την τηρούσαν πάντοτε. «Το μεν αιτώ απλώς ζητώ, το δε αιτούμαι μεθ’ ικεσίας» λέει ένας αρχαίος γραμματικός.* * *Ερώτηση:Καλημέρα σας. Σε ένα τραγούδι του Παντελή Θαλασσινού αναφέρεται ο όρος »λινοβάτης» (»Ενας μικρός γλυκός Σεπτέμβρης»), μήπως γνωρίζετε τί είναι ο λινοβάτης?Απάντηση:Καλημέρα. Ωραίο τραγούδι. Ληνοβάτης πρέπει να το γράψουμε, είναι αυτός που πατάει τα σταφύλια (ληνός είναι το πατητήρι). Σταφυλοπάτης.* * *Ερώτηση:Πήρα το θάρρος να σας γράψω, έπειτα από πολλές διαφωνίες που είχαμε με συναδέλφους (αρχαιολόγους) για το αν η σωστή γραφή της λέξης είναι «πρωτοπορεία» ή «πρωτοπορία». Η γνώμη σας θα μας ήταν πολύτιμη, μιας και τρέφουμε μεγάλη εκτίμηση στην πολύ ευαίσθητη και κυρίως λογική από μέρους σας προσέγγιση της ελληνικής γλώσσας.Απάντηση:Kαλησπέρα σας και ευχαριστώ πολύ για τα καλά σας λόγια.Γράφουμε πρωτοπορία -όλα τα λεξικά έτσι το γράφουν, δεν είναι καν αμφιλεγόμενο ζήτημα. Ο λόγος είναι ότι δεν παράγεται από το «πορεία» (από το πορεύομαι) αλλά από το «πρωτοπόρος».Οι περιπτώσεις αυτές (πρβλ. επίσης καπηλεία-πατριδοκαπηλία, θρησκεία-ανεξιθρησκία κτλ.) είναι από τις πιο δύσκολες και γενικός κανόνας δεν υπάρχει.Ο Παλαμάς, το 1929 είχε διαμαρτυρηθεί εντονότατα (και άδικα) όταν ένα νεανικό λογοτεχνικό περιοδικό κυκλοφόρησε με τον τίτλο ΠΡΩΤΟΠΟΡΙΑ.[Στο μεταξύ, βέβαια, έγραψα και ειδικό άρθρο για το θέμα αυτό]* * *Ερώτηση:Καλημέρα.σε μια αναρτηση ειδα ότι ο αγας [πρωτη λεξη] είναι τουρκικη.εγω δεν νομιζω αν και δεν κατεχω καλα την ελληνικη.μπορει να προερχεται από το ρημα αγω . μηπως πρεπει να εισαι πιο προσεκτικος;Απάντηση:Καλησπέρα.Καταρχάς, δεν γνωριζόμαστε, ώστε να δικαιολογείται ο ενικός.Κατά δεύτερο λόγο, όλα τα ετυμολογικά λεξικά υποστηρίζουν αυτό που γράφω, ότι είναι τουρκικό δάνειο από το ağa (παράδειγμα). Βρείτε μια έγκυρη πηγή (όχι ιστότοπους αμφίβολης ποιότητας) που να τεκμηριώνει την προέλευση από το «άγω» και το συζητάμε. Ως τότε να είστε εσείς πιο προσεκτικός.* * *Αγαπητέ κύριε Σαραντάκο, καλή χρονιά με υγεία και χαρά.Εντελώς τυχαία έπεσε στα χέρια μου ένα κείμενο από το Υπουργείο Παιδείας του οποίου  η ιστοσελίδα είναι http://ift.tt/2oCTG6Wκαι αναφέρει για το φύλλο να γράφεται πλέον σαν φύλο ενώ το περιβάλλον εξακολουθεί να γράφεται με δυο «λ» . Γιατί;Η γνώμη σας με ενδιαφέρει, όπως και με απασχολεί και η κακοποίηση της γλώσσας που γίνεται στα διάφορα fb, Istagram κλπ. αλλά δεν μπορώ να κάνω τίποτα. Σε μερικούς που έκανα τη σχετική παρατήρηση να χρησιμοποιούν τον ορθογράφο της εφαρμογής που γράφουν, μόνο ξύλο δεν έφαγα από τους θιγέντες -λες και μεις δε θιγόμαστε από την ανορθογραφία τους.Απάντηση:Καλησπέρα σας αγαπητέΣας ευχαριστώ για το μέιλ σας.Νομίζω όμως ότι τα μπερδεύετε. Στο κείμενο που μου στέλνετε δεν γίνεται αναφορά στα φύλλα των δέντρων αλλά στα δύο φύλα, το αντρικό και το γυναικείο φύλο, οπότε καλώς γράφεται η λέξη με ένα λάμδα. Άλλο το φύλλο (leaf αγγλικά) κι άλλο το φύλο (sex αγγλικά).Δεν έχει γίνει καμιά απλοποίηση εδώ. Αν γράψουν για τα φύλλα των δέντρων θα τα γράψουν με δύο λ.* * *Ερώτηση:Έχω την εξής απορία για την οποία θα ήθελα τη γνώμη σας.Εάν κάποιος ρωτήσει κάποιον άλλο το εξής «Αυτόν τον άνθρωπο δε θα τον κοροϊδεψεις;»  και ο άλλος απαντήσει απλά «Ναι», τότε ποιο είναι το νόημα της απάντησης του : ότι θα κοροϊδέψει ή ότι δε θα κοροϊδέψει αυτόν τον άνθρωπο;Απάντηση:Καλή ερώτηση. Αν απαντήσει «Όχι», νομίζω πως συμφωνούμε ότι λέει ότι δεν θα τον κοροϊδέψει. Αν απαντήσει όμως «Ναι» είναι ασαφές. Δεν ξέρω καν αν επιδέχεται απάντηση ¨ναι» η αρνητική ερώτηση. Στα γαλλικά, ας πούμε, θα απαντούσαμε Si, όχι Oui. Δηλαδή, θα περίμενα κάτι σαν «Ναι, θα τον κοροϊδέψω».Να το απλοποιήσουμε. «Δεν θα φας;» «Όχι» -σαφές. «Ναι» -λειψό. «Ναι, θα φάω», πλήρες. Οπότε στην απλή απάντηση «Ναι», ίσως έχει τόπο η δεύτερη ερώτηση «Τι ναι;»Από την άλλη, με δεδομένο ότι η απάντηση Όχι είναι σαφής, ίσως μπορούμε να θεωρήσουμε το Ναι σαν αντίθετο του Όχι.* * *Ερώτηση:Στην Κρήτη λεμαι «ΝΤAΝΤΟΣ» δηλαδή νονός Από το ΔΑΔΟΣ (Φωτοδότης) το  DADY (χαϊδευτικά)Στα αρχαία χρόνια ο ΔΑΔΟΣ στην άγληκη οικογενοι ήταν ο πατέρας και όχι ο νονόςΚανένας δεν ξέρει την ελληνική γραμματία ολόκληρη καλό θα είνε να μην πρωσβάλωμαι ότι δεν γνωριζωμαιΦιλικά από το ΣύδνευΑπάντηση:Το daddy ειναι της παιδικής γλώσσας και πιθανότατα είναι προϊστορικό, όπως και το ελληνικό «πάππα, τάτα» και όλα τα ανάλογαΜην ψάχνετε να βρείτε δάνεια σε βρεφικές λέξεις.* * *ΕρώτησηΑγαπητέ Νίκο, ελπίζω να σαι καλά. Μία ερώτηση: Γιατί λέμε «κοινός συκοφάντης» και όχι σκέτο συκοφάντης; Προέρχεται από κάπου;ΑπάντησηΚαλή ερώτηση. Το λέμε με τον ίδιο τρόπο και για τον «κοινό απατεώνα». Νομίζω ότι το «κοινός» εδω χρησιμοποιείται για να δηλώσουμε ότι δεν έχει κανένα ξεχωριστό χαρακτηριστικό (άρα, κανένα ελαφρυντικό, κανένα μη ταπεινό ελατήριο), ειναι ένας συνηθισμένος συκοφαντης/απατεώνας, και τίποτα παραπάνω ή διαφορετικό.* * *Καλησπέρα σας..θα ήθελα αν μπορείτε να με ενημερώσετε σχετικά με την ετυμολογία κ την σημασία της λέξης λειμωνάριο..έψαξα (στο ιντερνέτι)αλλά δε βρήκα τίποτα εκτός από τους λειμώνες..Απάντηση:Καλησπέρα. Το λειμωνάριο είναι συλλογή από ψυχωφελείς ιστορίες για βίους αγίων κτλ. Είναι υποκοριστικό του λειμών (λιβάδι) άρα κατά λέξη σημαίνει ‘λιβαδάκι’. Φυσικά χρησιμοποιείται μεταφορικά.* * *Ερώτηση:Θέλω να σε ρωτήσω τη γνώμη σου για την ιστορική ορθογραφία, στις περιπτώσεις που βασίζεται στην προφορά.Υπάρχουν, δηλαδή, λέξεις τις οποίες τις προφέρουμε λάθος κ τις γράφουμε όπως τις προφέρουμε. Χαρακτηριστικά αναφέρω τα ονόματα Τσόρτσιλ (αντί για Τσέρτσιλ) και Γκρίνουιτς (αντί για Γκρένιτς), από τη χρήση των οποίων έχω εκτεθεί στο παρελθόν εδώ στην Αγγία.Άποψή μου είναι πως καλό θα ήταν στις περιπτώσεις αυτές να σπάει η ιστορική ορθογραφία και να αποδίδεται η προφορά, όσο περισσότερο γίνεται τουλάχιστον, γιατί με αυτές τις αποδόσεις απλά διαιωνίζουμε ένα λάθος (το οποίο ενδεχομένως να οδηγήσει κ κόσμο στο να γελοιοποιηθεί κάποια στιγμή, καλή ώρα). Τι γνώμη έχεις;Απάντηση:Ακριβέστερο είναι να μη λέμε για ιστορική ορθογραφία εδώ αλλά για καθιερωμένη απόδοση. Υπάρχουν πολλές τέτοιες αποδόσεις και όχι μόνο από τα αγγλικά.Ακριβώς επειδή είναι καθιερωμένες, αλλάζουν αργά. Ο Γκεβάρα, ας πούμε, άλλαξε -λέγαμε Γκουεβάρα το 1960. Όμως, αργά.Μπορούμε πάντως όταν μιλάμε αγγλικά να λέμε Τσέρτσιλ και να συνεχίσουμε το Τσόρτσιλ για τα ελληνικά.* * *Ερώτηση:Με την ευκαιρία μίας χθεσινής ανάρτησης, υπέπεσε στην αντίληψή μου ότι στον ποντιακό (κυβερνο)χώρο χρησιμοποιείται με μεγάλη συχνότητα, και με συγκινησιακή φόρτιση, το επίθετο «Ανέβζηγος» (σχεδόν πάντοτε συνοδεύοντας το ουσιαστικό «αροθυμία» = λαχτάρα, επιθυμία, νοσταλγία). Η ερμηνεία που δίνουν οι ενδιαφερόμενοι είναι ότι σημαίνει ‘άσβηστος’.Τι είδους λέξη είναι αυτή όμως, και ποια η ετυμολογία της;Απάντηση:Ανέβζηγος και άβζηγος είναι ο άσβηστος, που δεν μπορεί να σβήσει. Άσβεστος πόθος, λέει η λόγια γλώσσα. Γίνεται αντιμετάθεση, σβ σε βζ, από το ανέσβηστος, ανέσβηγος, στο ανέβζηγος.* * *Ερώτηση:Διάβαζα σήμερα σε ένα κατά τα άλλα πολύ ενδιαφέρον βιβλίο, (Sapiens, μια σύντομη ιστορία του ανθρώπου, τις λέξεις : η κρεατοφαγα και η χορτοφάγα γυναίκα. Τις  θεωρώ κακόηχες, ‘βαρβαρικες’, εκτός του ότι είναι ίδιες με τον πληθυντικό του ουδέτερου, π. χ. Τα κρεατοφαγα ζώα.Παρακαλώ, ένα σχόλιο….Απαντηση:Και τι θα προτιμούσατε; «Η κρεατοφάγος γυναίκα», που είναι ίδιο με το ενικό του αρσενικού;* * *Ερώτηση: Ένα νέο κρούσμα που συναντώ στο διαδικτυακό κι εσχάτως στον έντυπο τύπο. Ήξερα μέχρι τώρα ότι τα μονοσύλλαβα δεν τονίζονται… Το ‘ως’ μπορεί να δικαιολογήσει τόνο; Γιατί εγώ ήξερα ότι το ‘έως’ μόνο τονίζεται.Απάντηση:Τονίζουν κάποιοι (κι εγώ καμιά φορά) το «ως» που σημαίνει «έως» για να το αντιδιαστείλουν από το άλλο ως. Δεν είναι στους επίσημους κανόνες ομως.* * *Ήθελα να σε ρωτήσω, εν τέλει το περίφημο »Λησμόνει Τιμολέων, διότι όστις λησμονεί δεν ενθυμείται πλέον» είναι του Μποστ;Απάντηση:Καλησπέρα. Μπορεί να το έχει χρησιμοποιήσει και ο Μποστ αλλά θαρρώ πως είναι παλαιότερο Δεν προλαβαίνω τώρα να το ψάξω αλλά αν βρω κάτι αργότερα θα σου πω.Συμπληρώνω τώρα:Τον στιχο αυτόν, έτσι ακριβώς, τον έλεγε χαριτολογώντας ο παππούς μου, αλλά δεν θυμάμαι με ποιαν αφορμή. Πάντως, και μόνο η επανάληψη που θυμίζει Παράσχο, τον τοποθετεί στη ρομαντική σχολή.Και πράγματι, μετά που το έψαξα με την ησυχία μου βρήκα ότι πρόκειται για στίχους απο το ποίημα Spleen του Νεοκλή Καζάζη:Κλείσον το λεύκωμα πτωχέ! Λησμόνει Τιμολέων.Ευδαίμων όστις λησμονεί, δεν ενθυμείται πλέον.Το ποίημα αρχικά γράφτηκε στο λεύκωμα του Τιμολέοντος Αμπελά (1850-1929), ποιητή της αθηναϊκής σχολής. Με την παραφθορά, βέβαια, μετατράπηκε σε «αλήθεια του ντε λα Παλίς», ένα θέμα στο οποίο ίσως αξίζει άρθρο.Αυτά με τις ερωτήσεις και τις απαντήσεις. Σε καναδυό χρόνια, θα έχουμε συνέχεια!    from Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία