Τα διαζύγια είναι μπελαλίδικη δουλειά

Μην ανησυχείτε, ο τίτλος δεν κυριολεκτεί, δεν πρόκειται να σας αφηγηθώ κάποια σπαραξικάρδια (γι’ αυτόν που την υφίσταται, αλλά βαρετή για τους ακροατές) ιστορία διαλυμένου γάμου και πικρού διαζυγίου -ούτε έχω πείρα από τέτοιες ιστορίες, ούτε μ’ αρέσει να κοινολογώ τα προσωπικά είτε τα δικά μου είτε αλλωνών που μου τα εκμυστηρεύτηκαν.Όπως μου αρέσει να λέω, εμείς εδώ λεξιλογούμε, σήμερα όμως θα κάνουμε μιαν εξαίρεση -δεν θα λεξιλογήσουμε, δεν θα εξετάσουμε τη λέξη «διαζύγιο» ή έστω την ιστορία του θεσμού. Θα σχολιάσουμε την επικαιρότητα, κάτι που το κάνουμε σπανιότερα, ιδίως όταν πρόκειται για τη διεθνή επικαιρότητα.Διότι το διαζύγιο που θα μας απασχολήσει σήμερα είναι διεθνές -θα καταλάβατε βεβαίως ότι εννοώ το Μπρέξιτ, την αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Χτες η βρετανή πρωθυπουργός Τερέζα Μέι, που γράφεται Theresa May και θα μπορούσε να δώσει λαβή για εύκολα λογοπαίγνια του τύπου MAY MAY GO ON IN MAY, έστειλε στον Ντόναλντ Τουσκ, πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, την επιστολή με την οποία του ανακοινώνει ότι το Ηνωμένο Βασίλειο επικαλείται το άρθρο 50 της Συνθήκης της Λισαβόνας, κάτι που αποτελεί την επίσημη, ας πούμε, έναρξη της διαδικασίας για την αποχώρηση της χώρας από την ΕΕ, το κοινώς λεγόμενο Μπρέξιτ.Θα μπορούσε να χαρακτηρίσει κανείς το Μπρέξιτ γεγονός ιστορικών διαστάσεων. Πρώτη φορά θα έχουμε αποχώρηση κράτους μέλους από την ΕΕ. Στο παρελθόν είχαμε βέβαια την αποχώρηση της Γροιλανδίας, η οποία ενώ ανήκει στο Βασίλειο της Δανίας με καθεστώς ενισχυμένης αυτονομίας αποφάσισε με δημοψήφισμα το 1982 να αποχωρήσει από την (τότε) ΕΟΚ, αλλά αυτό δεν συνιστά αποχώρηση κράτους μέλους -ούτε άλλωστε η μη ένταξη της Νορβηγίας, που ο λαός της απέρριψε, και μάλιστα δυο φορές, το 1972 και το 1994 τη συμφωνία προσχώρησης στην ΕΟΚ και στην ΕΕ αντιστοίχως. Εδώ έχουμε κανονικό κράτος μέλος, και αν όχι ιδρυτικό, πάντως από τα παλαιότερα, αφού το Ηνωμένο Βασίλειο μπήκε στην τότε ΕΟΚ κατά την πρώτη-πρώτη διεύρυνση, το 1973, όταν τα έξι ιδρυτικά μέλη έγιναν 9 με την ενταξη της Δανίας, της Ιρλανδίας και του ΗΒ. Θα γίνονταν 10 αν έμπαινε τότε και η Νορβηγία. Τελικά το δέκατο μέλος προστέθηκε το 1981. Ξέρετε ποιο ήταν.Ένα από τα παλαιότερα και ένα από τα μεγαλύτερα κράτη μέλη -με πολύ σημαντικές στρατιωτικές δυνατότητες, ειδικές σχέσεις με όλες τις χώρες της Κοινοπολιτείας, και με ένα από τα σημαντικότερα χρηματοοικονομικά κέντρα παγκοσμίως. Μπορεί όλα τα κράτη μέλη να είναι ίσα, αλλά δεν έχουν το ίδιο ειδικό βάρος. Από την άλλη, το Ηνωμένο Βασίλειο ποτέ δεν ήταν ένα κράτος μέλος όπως όλα τα άλλα’ μαζί με τη Δανία διεκδίκησαν και πέτυχαν επανειλημμένες εξαιρέσεις από μια σειρά διαδικασίες στενότερης ολοκλήρωσης των κρατών μελών -πρόχειρο παράδειγμα το ευρώ, αλλά η ιστορία ξεκινάει από την εποχή των διεκδικήσεων της Θάτσερ που υποστήριζε ότι το Ηνωμένο Βασίλειο πληρώνει δυσανάλογα μεγάλα ποσά για την κοινή αγροτική πολιτική. Κακά τα ψέματα, το αυτοκρατορικό παρελθόν βάραινε στις σχέσεις του μεγάλου νησιού με την ήπειρο, του νησιού που, παροιμιωδώς, όταν η ομίχλη έκλεινε τη Μάγχη σκεφτόταν πως η Ευρώπη έχει αποκλειστεί.Οπότε, επιφανειακά, δεν είναι μόνο ευσεβής πόθος ή παρηγοριά στον άρρωστο η άποψη που εκφράστηκε από ορισμένους ευρωπαίους αναλυτές ότι με την αποχώρηση του ΗΒ η Ένωση των 27 θα βγει πιο ισχυρή επειδή θα έχει κερδίσει σε ομοιογένεια. Έχει στοιχεία αλήθειας, αλλά δεν μπορούμε να παραβλέπουμε ότι στη συγκεκριμένη χρονική στιγμή ο κλυδωνισμός του Μπρέξιτ μπορεί να αποβεί μοιραίος -χώρια ότι θα έχει συμβεί το αδιανόητο (να θυμίσω ότι πριν από τη Συνθήκη της Λισαβόνας δεν υπήρχε καν πρόνοια για την αποχώρηση κράτους μέλους).Το μαχαίρι όμως κόβει κι από τις δυο μεριές. Μπορεί το Μπρέξιτ να σταθεί ο καταλύτης για τη διάλυση της ΕΕ, μπορεί όμως και το Ηνωμένο Βασίλειο να μη βγει σώο και αβλαβές. Ήδη η Σκωτία ξεκίνησε διαδικασία δεύτερου δημοψηφίσματος, για την αποχώρηση από το Ηνωμένο Βασίλειο και την επανασύνδεση με την ΕΕ, ενώ οι συνέπειες στη Βόρεια Ιρλανδία μπορεί να είναι εκρηκτικές. Όταν είχε γίνει το πρώτο σκωτσέζικο δημοψήφισμα το 2014, που απέρριψε την ανεξαρτητοποίηση της Σκωτίας, υπήρχαν πολλοί φιλοευρωπαίοι οπαδοί της ανεξαρτησίας, οι οποίοι φοβήθηκαν να ψηφίσουν Όχι, επειδή ο πρωθυπουργός του ΗΒ, ο Κάμερον, είχε καταστήσει σαφές ότι αν επικρατούσε το Όχι η ανεξάρτητη Σκωτία δεν θα γινόταν μέλος της ΕΕ. Δεν ξέρω αν αυτοί οι ψηφοφόροι ήταν αρκετοί, αναρωτιέμαι όμως πώς θα σκέφτονται τώρα, που βγαίνουν από την ΕΕ επειδή ψήφισαν Ναι.Όπως είπα στον τίτλο, τα διαζύγια είναι μπελαλίδικο πράγμα. Δυο χρόνια προβλέπεται να κρατήσει η διαδικασία -και, όπως λέει η αγγλική έκφραση, ο διάβολος κρύβεται στις λεπτομέρειες. Εξάλλου, όσοι έχετε παρακολουθήσει διαζύγια φίλων σας (ή, αν είστε τόσο τυχεροί να μην έχετε εμπειρία από πρώτο ή δεύτερο χέρι, υπάρχουν πάντα οι ταινίες, όπως ο τόσο ταιριαστός Πόλεμος των Ρόουζ), θα ξέρετε ότι ακόμα κι όταν οι δυο πρώην σύζυγοι ξεκινουν με σχετικά ήπια διάθεση, όχι σπάνια η διαδικασία εξελίσσεται τελικά σε πικρή και ψυχοφθόρα ολομέτωπη σύγκρουση. Τα κράτη, βέβαια, είναι πιο συγκρατημένα και λιγότερο παρορμητικά από τα άτομα, αλλά και πάλι το βρετανικό διαζύγιο δεν προβλέπεται να εξελιχθεί εντελώς βελούδινα -να θυμίσω ότι βελούδινο διαζύγιο είχε χαρακτηριστεί ο χωρισμός της Τσεχίας από τη Σλοβακία στη δεκαετία του 1990.Μια πρώτη γεύση πήραμε ήδη, όταν η Αγγέλα Μέρκελ απέρριψε την πρόταση της Τερέζας Μέι να ξεκινήσουν οι διαπραγματεύσεις για μια νέα εμπορική σχέση ΕΕ27-ΗΒ παράλληλα με τη διαδικασία του άρθρου 50. Αυτό δεν γίνεται για το ίρτζι της Μέρκελ, για το ονόρε, για να ταπεινωθεί ο ατίθασος εταίρος που θέλησε να αποχωρήσει -έχει και ουσία. Η ΕΕ υποθέτω ότι θα θελήσει να απαιτήσει από το Ηνωμένο Βασίλειο να συνεχίσει να συνεισφέρει σε διάφορα πολυετή προγράμματα που έχουν ήδη ξεκινήσει -όπως όταν ένα αντρόγυνο αρχίζει να χτίζει ένα σπίτι και στα μισά χωρίζουν. Δεν έχω δει το γερμανικό πρωτότυπο της δήλωσης της Μέρκελ αλλά αν βασιστώ στο αγγλικό κείμενο βλέπω δυο λέξεις που υπονοούν πολλά (τις μαυρίζω): «The negotiations must first clarify how we will disentangle our interlinked relationship… and only when this question is dealt with, can we, hopefully soon after, begin talking about our future relationship.»Κι επειδή είμαστε γλωσσικό ιστολόγιο, δεν πρέπει να αμελούμε και τη γλωσσική διάσταση του Μπρέξιτ. Αυτή τη στιγμή τα αγγλικά είναι η κυρίαρχη γλώσσα στην ΕΕ (δεν ήταν πάντοτε έτσι: τις πρώτες δεκαετίες, τον προηγούμενο αιώνα, κυριαρχούσαν τα γαλλικά). Όμως, μετά το μπρέξιτ τα αγγλικά θα μείνουν «ορφανά», με την έννοια ότι δεν θα είναι πρώτη επίσημη γλώσσα σε κανένα κράτος μέλος -στην Ιρλανδία είναι τα γαελικά και στη Μάλτα τα μαλτέζικα. Για το θέμα αυτό είχα γράψει κάτι αμέσως μετά το Μπρέξιτ και οι εννιά μήνες που πέρασαν δεν με έκαναν σοφότερο, οπότε ας επαναλάβω το συμπέρασμά μου εκείνο: «Το θεωρώ απολύτως απίθανο να πάψουν να είναι επίσημη γλώσσα τα αγγλικά -αν και ασφαλώς η σημερινή τους πρωτοκαθεδρία ίσως διαβρωθεί λιγάκι».Αλλά βέβαια το γλωσσικό καθεστώς της ΕΕ των 27 έχουμε καιρό να το συζητήσουμε -προς το παρόν μένει να δούμε αν το διαζύγιο που ξεκίνησε χτες θα εξελιχτεί συναινετικά ή συγκρουσιακά. Γιατί τα διαζύγια είναι μπελαλίδικη δουλειά…  from Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία