Φεύγουν τα καλύτερά μας χρόνια…

Η θλιβερότατη είδηση του θανάτου του Λουκιανού Κηλαηδόνη έγινε γνωστή χτες προς το μεσημέρι. Τη συζητήσαμε βέβαια στο ιστολόγιο, στα χτεσινά σχόλια, όμως ο Λουκιανός μας αξίζει και κάτι περισσότερο.Ο Λουκιανός Κηλαηδόνης γεννήθηκε στην Κυψέλη το 1943, σπούδασε αρχιτεκτονική χωρίς ποτέ να εξασκήσει το επάγγελμα, εμφανίστηκε δε στη δισκογραφία το 1969 με δυο τραγούδια («Παίρνω την ανηφοριά» και «Σ’ αγαπώ«) σε στίχους Δ.Ιατρόπουλου στον παρθενικό προσωπικό δίσκο του Γιώργου Νταλάρα. Ο δικός του πρώτος δίσκος ήρθε το 1971 και είχε τίτλο Η πόλη μας, μουσική και τα τραγούδια από το ομώνυμο θεατρικό έργο της Κωστούλας Μητροπούλου. Ήταν μάλλον η πρώτη από τις αμέτρητες συνεργασίες του με το θέατρο, μια συμβίωση που θα έλεγα πως χάρισε και στα μη θεατρικά τραγούδια του κάτι από τη θεατρικότητα του μονόπρακτου.Ακολούθησε το 1972 η Κόκκινη κλωστή, σε στίχους του Νίκου Γκάτσου, με τον Μητσιά και τη Γαλάνη. Πέρα από τους δύο προσωπικούς δίσκους, αυτή την περίοδο συμμετέχει και σε άλλες δουλειές με τραγούδια του, όπως στον δεύτερο προσωπικό δίσκο του Μανώλη Μητσιά, όπου ο Κηλαηδόνης έχει συνθέσει 6 από τα 12 τραγούδια -ανάμεσά τους και το «Σε βρήκα στη Μονεμβασιά» σε στίχους Μάνου ΕλευθερίουΣε αυτή την πρώτη του περίοδο, ο Λουκιανός Κηλαηδόνης γράφει έντεχνο λαϊκό τραγούδι, με ξεχωριστή μελωδικότητα και φρεσκάδα.Ωστόσο, το 1973 έρχεται η πρώτη στροφή, με έναν δίσκο που τάραξε τα νερά. Τα Μικροαστικά, με το προκλητικό κόκκινο βινύλιο, τους σφαγιαστικά ειρωνικούς στίχους του Γιάννη Νεγρεπόντη και την επιδεικτικά απλή μουσική τους μπόρεσαν να περάσουν από τις χαραμάδες που άφηνε η ελεγχόμενη φιλελευθεροποίηση της δικτατορίας: Ησυχία, τάξις κι ασφάλεια .Ο επόμενος δίσκος της δυάδας, τα Απλά μαθήματα πολιτικής οικονομίας,ανατρεπτικός ήδη από τον τίτλο του, ήρθε βέβαια το 1975 σε μια εποχή που το πολιτικό τραγούδι μέσα στη μεταπολιτευτική ευφορία πρόσκαιρα βασίλευε, διέφερε όμως πολύ από τα θούρια της εποχής καθώς εξέθετε τις βασικές αρχές της μαρξιστικής πολιτικής οικονομίας τσεκουράτα στιχουργημένες από τον Νεγρεπόντη και μπρεχτικά μελοποιημένες -όπως στο Σύστημα. Όπως και πολλοί άλλοι της γενιάς μου, αυτούς τους δυο δίσκους τους είχα λιώσει στο εφηβικό πικάπ μου, αν και προσωπικά είχα την τύχη να αρέσουν και στους γονείς μου -τα Μικροαστικά τα είχε φέρει σπίτι ο πατέρας μου.Ακολούθησε ένας δίσκος μόνο με μουσική, το Μέντια λουζ, το σάουντρακ μιας ταινίας που δεν γυρίστηκε ποτέ, που ομολογώ πως δεν ήμουν στην ηλικία να του δώσω τη σημασία που θα άξιζε, ενώ το 1976 ο Λουκιανός σαν να επιστεγάζει τις δυο πρώτες δημιουργικές του περιόδους με μια επιστροφή στο λαϊκό ύφος, τον Περίπατο, με τον Μανώλη Μητσιά σε στίχους του Νίκου Γκάτσου, δίσκος που κι αυτός δεν έχει προσεχτεί πολύ.Θα αποχαιρετίσω την πρώτη περίοδο με ένα βίντεο, από τα πολύ πρώτα έγχρωμα της ΕΡΤ, που ανέβασε πριν απο ένα μήνα ο Γιώργος Παπαστεφάνου, με ένα ποτ-πουρί από τα πρώτα τραγούδια του Κηλαηδόνη:Από το 1978 όμως ο Κηλαηδόνης άρχισε να τραγουδάει ο ίδιος δικούς του στίχους και μελωδίες, και αυτή η τρίτη του περίοδος σημάδεψε τη δεκαετία του 80 και όλους μας. Ο πρώτος δίσκος ήταν το Είμαι ένας φτωχός και μόνος καουμπόι, όπου ο Λουκιανός μεταμορφώνεται σε Λούκυ Λουκ και παίρνει τ’ άλογό του και πάει στα βουνά -το είχαμε τραγουδήσει θυμάμαι αμέτρητες φορές σε παρέες και στις φοιτητικές καταλήψεις, ενώ έχω φτιάξει και μια παράφραση των στίχων (Όλα τα κορίτσια που’χα γκόμενες γίναν φεμινίστριες και ψηφίζουν εσ.») Αλλά βέβαια στον ίδιο δίσκο υπήρχε και το θεατρογενές Δελτίο ταυτότητος (αναρχοκομμουνιστής ο διοικητής Παναγιώτης Σαρρής), το μαθηματικής υφής Κάπου την έχουμε πατήσει (Σύνολο δεκάξι, μάλλον είν’ εντάξει -κι όμως κατά βάθος κάπου υπάρχει λάθος) και βέβαια τα Θερινά σινεμά.Ακολούθησε το 1979 το «Ψυχραιμία παιδιά», στο ίδιο πνεύμα και καλύτερο -εδώ ο Κηλαηδόνης σχολιάζει τα πάντα, από τα νέα μέτρα, τους μηχανόβιους και τον επαγγελματικό προσανατολισμό ως το ποδόσφαιρο, τον Χάρρυ Κλυνν και τη ντίσκο.Τότε ήταν που ο Κηλαηδόνης κατέκτησε το προνόμιο να είναι ο μοναδικός τραγουδοποιός που έχει αναχθεί σε υπ’ αριθμόν ένα δημόσιο κίνδυνο από τον πρωθυπουργό της χώρας και μάλιστα από το βήμα της Βουλής -σε συζήτηση για την Παιδεία το 1980, την εποχή των μεγάλων καταλήψεων για τον νόμο 815, ο Γεώργιος Ράλλης τρεις φορές καταφέρθηκε στον «Κελαηδόνη», όπως τον αποκάλεσε:  “Βάζουν τους φοιτητές ν’ ακούνε Καµπότζη, Αιθιοπία και Κελαηδόνη, αντί για µαθηµατικά και φιλοσοφία”. Αργότερα: “Το πανεπιστήµιο έχει καταντήσει άσυλο για το συνέδριο του ΚΚΕ, για τις φυσικές ανάγκες µερικών και για τον Κελαηδόνη”. Και στο τέλος: “Να εξασφαλίσουµε σπουδές χωρίς Αιθιοπία και χωρίς Κελαηδόνη”. Υποθέτω πως αυτό που εξαγρίωσε τον Ράλλη ήταν το τραγούδι του Κηλαηδόνη Επαγγελματικός προσανατολισμός, για εκείνους που πήραν το πτυχίο τους και με βαθμό καλό, κι αφού το καμαρώσαν, το κάνανε ρολό διά τα περαιτέρω.Πιο εσωστρεφής ήταν ο τρίτος δίσκος της περιόδου αυτής, το Χαμηλή πτήση, το 1982, που είχε όμως την περίφημη Μαίρη Παναγιωταρά (Μια μέρα μιας Μαίρης), και βέβαια το Πάρτυ, όπου ήταν καλεσμένοι όλα τα καλά παιδιά, από τον Φελίνι ίσαμε τον Τσιτσάνη, σ’ ένα βαθύ μπουντρούμι μ’ ένα μπουκάλι ρούμι. Και βέβαια, την επόμενη χρονιά ήρθε το πραγματικό πάρτι, στην πλαζ της Βουλιαγμένης, τον Ιούλιο του 1983.Δεν πήγα -δεν ήμουν καν στην Αθήνα εκείνες τις μέρες, κι έτσι έχασα το «ελληνικό Γούντστοκ» όπως το είχαν πει, οπότε θα πρέπει να το περιγράψουν άλλοι στα σχόλια -διότι βέβαια η ηχογράφηση που υπάρχει δεν μπορεί να μεταφέρει το κλίμα.Οι επόμενοι δίσκοι της δεκαετίας είναι πιο εσωστρεφείς και χαμηλόφωνοι, πιο σκοτεινοί. Στα «Τραγούδια για κακά παιδιά» (1986) ο Λουκιανός αποφασίζει να κάτσει σπίτι, όσο κι αν ο Ύμνος των μαύρων σκυλιών θυμίζει το πνεύμα της Βουλιαγμένης. Κι επειδή ο Κηλαηδόνης δεν έπαψε να είναι αριστερός, στον δίσκο «Γιατί θα γίνω μαραγκός» (1990) έψαλε στο Εμβατήριο της σιωπής τον αξιοπρεπή θρήνο και τα διλήμματα των αριστερών που είδαν να γκρεμίζεται ο υπαρκτός.Νομίζω πως οποιαδήποτε ανασκόπηση της δεκαετίας του 80 δεν μπορεί να παραλείψει τον Κηλαηδόνη και αυτά τα τραγούδια του. Δεν θα σταθώ στη μεταγενέστερη δισκογραφία του, παρόλο που έχει πολύ ενδιαφέρουσες εκδόσεις, ιδίως από παλιότερο υλικό, τα θεατρικά ας πούμε. Ίσως επειδή τότε περίπου έφυγα από την Ελλάδα, έχασα και τη στενή επαφή μου με τα μουσικά πράγματα.Για τους ανθρώπους της γενιάς μου, όλα αυτά τα χρόνια ο Κηλαηδόνης ήταν σαν τον μεγαλύτερο ξάδερφο -που μας έπαιρνε από το χέρι και μας έδειχνε τις κρυφές γωνιές της πόλης, που μας μάθαινε τα κόλπα, που δεν μας μάλωνε αλλά ήταν πρώτος στις τρέλες, προσέχοντας όμως μην πάθουμε τίποτα. Αυτό που ο ίδιος έγραψε για τον Γιώργο Θαλάσση, τον Μικρό Ήρωα, θα μπορούσαμε να το πούμε κι εμείς γι’ αυτόν: Εγώ μονάχα ένα πράγμα θα σου πω, μου φτάνει που μεγάλωσα με σένα.Να αποχαιρετήσουμε τον αγαπημένο μας ξάδερφο με ένα τραγούδι σαν πένθιμο, που μας το θύμισε χτες ο φίλος μας ο Δαεμάνος -Κούφια η ώρα: from Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία