Πώς κλίνονται τα ουσιαστικά στα νέα ελληνικά

α. Κλίση αρσενικώνΟυσιαστικά σε -ας (ισοσύλλαβα)Ενικός αριθμόςΟνομ.οπατέραςμήναςκήρυκαςΓεν.τουπατέραμήνακήρυκαΑιτ.τονπατέραμήνακήρυκαΚλητ.πατέραμήνακήρυκαΠληθυντικός αριθμόςΟνομ.οιπατέρεςμήνεςκήρυκεςΓεν.τωνπατέρωνμηνώνκηρύκωνΑιτ.τουςπατέρεςμήνεςκήρυκεςΚλητ.πατέρεςμήνεςκήρυκεςΤα ουσιαστικά αυτής της κατηγορίας είναι παροξύτονα και προπαροξύτονα.Διακρίνονται σε δύο υποκατηγορίες: σε όσα στη γενική πληθυντικού τονίζονται στην παραλήγουσα και σε όσα τονίζονται στη λήγουσα. Στην πρώτη υποκατηγορία ανήκουν όλα τα ουσιαστικά που έχουν κατάληξη -ας, εκτός από τα δισύλλαβα, ενώ στη δεύτερη όλα τα δισύλλαβα σε -ας και όσα λήγουν σε –ίας και -ίστας.Σύμφωνα με το πατέρας κλίνονται τα ουσιαστικά αγώνας, αιώνας, κανόνας, χαρακτήρας, χειμώνας κ.ά.Σύμφωνα με το μήνας κλίνονται τα ουσιαστικά λοχίας, επαγγελματίας κ.ά.Σύμφωνα με το κήρυκας κλίνονται τα ουσιαστικά άξονας, γείτονας, ελέφαντας, λέκτορας, πρόσφυγας, ρήτορας, φύλακας κ.ά.Μορφολογική ποικιλίαΟρισμένα ουσιαστικά αυτής της κατηγορίας παρουσιάζουν, σε περιπτώσεις τυπικού ή χιουμοριστικού ύφους, στη γενική του ενικού και κατάληξη -ος, π.χ. πρίγκιπος, μηνός, κηδεμόνος, μάρτυρος σε φράσεις όπως: Μένει στην (οδό) Πρίγκιπος Νικολάου. Το συμβάν έγινε παρουσία μάρτυρος.Πολύ λίγα προπαροξύτονα ουσιαστικά παρουσιάζουν, κυρίως σε οικείο ύφος και κατά κανόνα στον προφορικό λόγο, στην ονομαστική και στην αιτιατική του πληθυντικού μορφολογικούς τύπους με καταλήξεις σε -οι και -ους αντίστοιχα, με παράλληλη μετακίνηση του τόνου στην παραλήγουσα (π.χ. οι γειτόνοι, τους γειτόνους, οι μαστόροι, τους μαστόρους), σε φράσεις όπως: Έχω πέντε έξι καλούς γειτόνους και πορεύομαι στη ζωή.Ουσιαστικά σε -ης (ισοσύλλαβα)Ενικός αριθμόςΠληθυντικός αριθμόςΟνομ.ομαθητήςεπιβάτηςοιμαθητέςεπιβάτεςΓεν.τουμαθητήεπιβάτητωνμαθητώνεπιβατώνΑιτ.τονμαθητήεπιβάτητουςμαθητέςεπιβάτεςΚλητ.μαθητήεπιβάτημαθητέςεπιβάτεςΤα ουσιαστικά αυτής της κατηγορίας είναι οξύτονα και παροξύτονα.Όλα τονίζονται στη γενική πληθυντικού στη λήγουσα.Ορισμένα ουσιαστικά σε -ης που δηλώνουν επάγγελμα σχηματίζουν, σε ύφος κατά κανόνα οικείο, και θηλυκό ουσιαστικό σε -ισσα και σε -ίνα, π.χ. η γυμνασιάρχης και η γυμνασιάρχισσα, η βουλευτής και η βουλευτίνα.Σύμφωνα με το μαθητής κλίνονται τα ουσιαστικά βουλευτής, σπουδαστής κ.ά.Σύμφωνα με το επιβάτης κλίνονται τα ουσιαστικά βιβλιοπώλης, στρατιώτης κ.ά.Μορφολογική ποικιλίαΟρισμένα οξύτονα ουσιαστικά αυτής της κατηγορίας που δηλώνουν κατά κανόνα επαγγέλματα και δημόσια λειτουργήματα παρουσιάζουν στην κλητική του ενικού αριθμού, συνήθως μετά το κύριε και σπανιότερα χωρίς αυτό, την κατάληξη -ά, π.χ. κύριε δικαστά, κύριε διευθυντά (αντί κύριε δικαστή, κύριε διευθυντή, που χρησιμοποιούνται τις περισσότερες φορές σε πολύ οικείο ή και σε περιπαικτικό ύφος). Στον καθημερινό λόγο και κατά κανόνα σε χιουμοριστικό ή ειρωνικό ύφος ο τύπος αυτός επεκτείνεται και σε λέξεις που δηλώνουν απλώς ιδιότητες, π.χ. κύριε σπουδαστά, κύριε στρατιώτα.Ορισμένα παροξύτονα ουσιαστικά αυτής της κατηγορίας, σε ύφος κατά κανόνα οικείο ή χιουμοριστικό, παρουσιάζουν σε όλες τις πτώσεις του πληθυντικού μία συλλαβή παραπάνω με κατάληξη -άδες ή και -ηδες, π.χ. δεσπότες, δεσπότηδες και δεσποτάδες, ράφτες, ράφτηδες και ραφτάδες.Ουσιαστικά σε -ος (ισοσύλλαβα)Ενικός αριθμόςΟνομ.οβαθμόςδρόμοςανήφοροςΓεν.τουβαθμούδρόμουανήφορουΑιτ.τονβαθμόδρόμοανήφοροΚλητ.βαθμέδρόμεανήφορεΠληθυντικός αριθμόςΟνομ.οιβαθμοίδρόμοιανήφοροιΓεν.τωνβαθμώνδρόμωνανήφορωνΑιτ.τουςβαθμούςδρόμουςανήφορουςΚλητ.βαθμοίδρόμοιανήφοροιΤα ουσιαστικά αυτής της κατηγορίας είναι οξύτονα, παροξύτονα και προπαροξύτονα.Τα οξύτονα και παροξύτονα τονίζονται σε όλες τις πτώσεις στην ίδια συλλαβή. Από τα προπαροξύτονα σε άλλα παραμένει ο τόνος στην ίδια θέση, ενώ σε άλλα μετακινείται στην παραλήγουσα, π.χ. ο ανήφορος, του ανήφορου, ενώ ο άνεμος, του ανέμου.Σύμφωνα με το βαθμός κλίνονται τα γιατρός, θεός, λαός, σεισμός κ.ά.Σύμφωνα με το δρόμος κλίνονται τα γάμος, ήλιος, νόμος, τόπος, χώρος κ.ά.Σύμφωνα με το ανήφορος κλίνονται τα άνεμος, δήμαρχος, αντίλαλος, κατήφορος, χωματόδρομος κ.ά.Μορφολογική ποικιλίαΟρισμένα ουσιαστικά αυτής της κατηγορίας σχηματίζουν την κλητική του ενικού με κατάληξη –ο αντί -ε, π.χ. Γιώργο, Πέτρο. Στα ουσιαστικά αυτά ανήκουν: α) ορισμένα παροξύτονα βαφτιστικά ονόματα και επώνυμα, καθώς και κοινά ουσιαστικά, π.χ. Μάρκο, Χρίστο, Παύλο (αλλά και Παύλε σε οικείο ύφος), Πετράκο, Σαραντάκο, γέρο, διάκο, καπετάνιο (αλλά και καπετάνιε), λούστρο (αλλά και λούστρε), β) τα υποκοριστικά σε -άκος, π.χ. φιλαράκο, γ) μερικά οξύτονα χαϊδευτικά, π.χ. Μανολιό, Δημητρό.Η γενική πληθυντικού του ουσιαστικού χρόνος, όταν χρησιμοποιείται για να δηλώσει ορισμένη ηλικία, παρουσιάζει συνήθως τον τύπο χρονών και, σε λαϊκότερο ύφος, χρονώ, π.χ. Πόσω(ν) χρονών είναι; Είναι 15 χρονώ.Τα προπαροξύτονα ουσιαστικά σε -ος παρουσιάζουν μεγάλη ποικιλία στον τονισμό ορισμένων πτώσεων και των δύο αριθμών. Πιο συγκεκριμένα: α) Στη γενική ενικού διατηρούν τον τόνο στην προπαραλήγουσα οι πολυσύλλαβες λέξεις, οι λαϊκές λέξεις, πολλά από τα βαφτιστικά ονόματα και τα επώνυμα, όταν χρησιμοποιούνται σε οικείο και ουδέτερο ύφος, π.χ. του αντίκτυπου, του γάιδαρου, του Χρυσόστομου, του Παπαδόπουλου. Τα ίδια ουσιαστικά, όταν χρησιμοποιούνται σε τυπικό ύφος, μετακινούν τον τόνο στην παραλήγουσα, π.χ. του αντικτύπου, του Θεοδώρου, του Παπαδοπούλου. β) Στην ονομαστική και κλητική πληθυντικού ορισμένα ουσιαστικά, σε πολύ λαϊκό ύφος, μετακινούν τον τόνο στην παραλήγουσα, π.χ. Οι δασκάλοι, οι πολέμοι γ) Στη γενική και αιτιατική πληθυντικού η μετακίνηση του τόνου γίνεται, ανάλογα με το ύφος μέσα στο οποίο εντάσσεται το ουσιαστικό, στην προπαραλήγουσα σε οικείο ύφος, ενώ στην παραλήγουσα σε τυπικό ύφος, π.χ. Ο πρωθυπουργός κάλεσε όλους τους δημάρχους της Μακεδονίας, αλλά Ποιος λογαριάζει πια τους δήμαρχους;Ουσιαστικά σε -ας (ανισοσύλλαβα)Ενικός αριθμόςΟνομ.οψαράςρήγαςτσέλιγκαςΓεν.τουψαράρήγατσέλιγκαΑιτ.τονψαράρήγατσέλιγκαΚλητ.ψαράρήγατσέλιγκαΠληθυντικός αριθμόςΟνομ.οιψαράδεςρηγάδεςτσελιγκάδεςΓεν.τωνψαράδωνρηγάδωντσελιγκάδωνΑιτ.τουςψαράδεςρηγάδεςτσελιγκάδεςΚλητ.ψαράδεςρηγάδεςτσελιγκάδεςΤα ουσιαστικά αυτής της κατηγορίας είναι οξύτονα, παροξύτονα και προπαροξύτονα.Σε όλες τις πτώσεις του πληθυντικού τονίζονται στην παραλήγουσα.Το ουσιαστικό αέρας, καθώς και τα παροξύτονα ουσιαστικά σε -άκιας (τυχεράκιας, κορτάκιας, τσαντάκιας κ.ά.), σχηματίζουν τον πληθυντικό με κατάληξη -ηδες, π.χ. αέρηδες, τυχεράκηδες.Σύμφωνα με το ψαράς κλίνονται τα αμαξάς, βοριάς, καστανάς, Πειραιάς κ.ά.Σύμφωνα με το ρήγας κλίνονται τα κάλφας, μπάρμπας κ.ά.Σύμφωνα με το τσέλιγκας κλίνονται τα μέρμηγκας, γυμνοσάλιαγκας κ.ά.Ουσιαστικά σε -ης (ανισοσύλλαβα)Ενικός αριθμόςΟνομ.οκαφετζήςβαρκάρηςφούρναρηςΓεν.τουκαφετζήβαρκάρηφούρναρηΑιτ.τονκαφετζήβαρκάρηφούρναρηΚλητ.καφετζήβαρκάρηφούρναρηΠληθυντικός αριθμόςΟνομ.οικαφετζήδεςβαρκάρηδεςφουρνάρηδεςΓεν.τωνκαφετζήδωνβαρκάρηδωνφουρνάρηδωνΑιτ.τουςκαφετζήδεςβαρκάρηδεςφουρνάρηδεςΚλητ.καφετζήδεςβαρκάρηδεςφουρνάρηδεςΤα ουσιαστικά αυτής της κατηγορίας είναι οξύτονα, παροξύτονα και προπαροξύτονα. Τα παροξύτονα και προπαροξύτονα σε όλες τις πτώσεις του πληθυντικού τονίζονται στην προπαραλήγουσα, ενώ τα οξύτονα στην παραλήγουσα.Σύμφωνα με το καφετζής κλίνονται τα βιολιτζής, γεμιτζής, μπετατζής, παλιατζής, ταξιτζής, χατζής κ.ά.Σύμφωνα με το βαρκάρης κλίνονται τα μανάβης, ναζιάρης, νοικοκύρης, ταβερνιάρης, φακίρης κ.ά.Σύμφωνα με το φούρναρης κλίνεται τo κοτζάμπασης κ.ά.Μορφολογική ποικιλίαΟρισμένα ουσιαστικά αυτής της κατηγορίας παρουσιάζουν στον πληθυντικό και έναν τύπο πιο λαϊκό σε -αίοι, -αίων, -αίους, -αίοι, π.χ. νοικοκύρης – νοικοκυραίοι, Αρμένης– Αρμεναίοι. Οι τύποι αυτοί χρησιμοποιούνται συχνά και στη λογοτεχνία.Ουσιαστικά σε -ης με διπλό πληθυντικόΕνικός αριθμόςΠληθυντικός αριθμόςΟνομ.οαφέντηςοιαφέντες/αφεντάδεςΓεν.τουαφέντητωναφεντάδωνΑιτ.τοναφέντητουςαφέντες/αφεντάδεςΚλητ.αφέντηαφέντες/αφεντάδεςΤα ουσιαστικά αυτής της κατηγορίας είναι οξύτονα και παροξύτονα.Σύμφωνα με το αφέντης κλίνονται τα δουλευτής, τραγουδιστής κ.ά.Η γενική πληθυντικού σε -ων δεν είναι εύχρηστη για πολλά ουσιαστικά αυτής της κατηγορίας.Ο πληθυντικός σε -άδες χρησιμοποιείται σε οικείο και λαϊκό ύφος.Ουσιαστικά σε -ές και -ούς (ανισοσύλλαβα)Ενικός αριθμόςΠληθυντικός αριθμόςΟνομ.οκαφέςπαππούςοικαφέδεςπαππούδεςΓεν.τουκαφέπαππούτωνκαφέδωνπαππούδωνΑιτ.τονκαφέπαππούτουςκαφέδεςπαππούδεςΚλητ.καφέπαππούκαφέδεςπαππούδεςΤα ουσιαστικά αυτής της κατηγορίας είναι όλα οξύτονα.Σύμφωνα με το καφές κλίνονται τα καναπές, πουρές, λεκές, πανσές κ.ά.Σύμφωνα με το παππούς κλίνονται τα Ιησούς, νους, ρους (μόνο στον ενικό).Ουσιαστικά σε -έας (ανισοσύλλαβα)Ενικός αριθμόςΠληθυντικός αριθμόςΟνομ.οκουρέαςοικουρείςΓεν.τουκουρέατωνκουρέωνΑιτ.τονκουρέατουςκουρείςΚλητ.κουρέακουρείςΤα ουσιαστικά αυτής της κατηγορίας είναι όλα παροξύτονα.Σύμφωνα με το κουρέας κλίνονται τα αμφορέας, βαφέας, διανομέας, τομέας κ.ά.Ανώμαλα ουσιαστικάΑρσενικά ουσιαστικά τα οποία δεν ακολουθούν κανένα πρότυπο από τα παραπάνω στην κλίση είναι τα ουσιαστικά μυς, πρέσβης και πρύτανης.Ενικός αριθμόςΠληθυντικός αριθμόςΟνομ.ομυςπρέσβηςπρύτανηςοιμυς/μύεςπρέσβειςπρυτάνειςΓεν.τουμυόςπρέσβηπρύτανητωνμυώνπρέσβεωνπρυτάνεωνΑιτ.τονμυπρέσβηπρύτανητουςμυς/μύεςπρέσβειςπρυτάνειςΚλητ.μυπρέσβηπρύτανημυς/μύεςπρυτάνειςβ. Κλίση θηλυκώνΟυσιαστικά σε -α (ισοσύλλαβα)Ενικός αριθμόςΟνομ.ησπηλιάεικόνααίθουσαΓεν.τηςσπηλιάςεικόναςαίθουσαςΑιτ.τη(ν)σπηλιάεικόνααίθουσαΚλητ.σπηλιάεικόνααίθουσαΠληθυντικός αριθμόςΟνομ.οισπηλιέςεικόνεςαίθουσεςΓεν.τωνσπηλιώνεικόνωναιθουσώνΑιτ.τιςσπηλιέςεικόνεςαίθουσεςΚλητ.σπηλιέςεικόνεςαίθουσεςΤα ουσιαστικά αυτής της κατηγορίας είναι οξύτονα, παροξύτονα και προπαροξύτονα.Διακρίνονται σε δύο υποκατηγορίες: σε όσα στη γενική πληθυντικού τονίζονται στην παραλήγουσα και σε όσα τονίζονται στη λήγουσα. Στην παραλήγουσα τονίζονται όσα λήγουν σε -ίδα, -άδα, -τητα και -όνα, π.χ. ιδιότητα – ιδιοτήτων. Εξαιρούνται τα βελόνα και κολόνα.Περιλαμβάνει αρκετά ουσιαστικά των οποίων ο τύπος της γενικής πληθυντικού δεν είναι εύχρηστος, όπως: δίψα, δίαιτα, δουλειά, ομορφιά, όπερα, ορφάνια, ράτσα, ρόκα, σαπίλα, σκοτούρα κ.ά.Σύμφωνα με το σπηλιά κλίνονται τα δουλειά, ομορφιά κ.ά.Σύμφωνα με το εικόνα κλίνονται τα ακτίνα, γοργόνα, μητέρα κ.ά.Σύμφωνα με το αίθουσα κλίνονται τα αλήθεια, μαθήτρια κ.ά.Μορφολογική ποικιλίαΟρισμένα ουσιαστικά αυτής της κατηγορίας σε στερεότυπες εκφράσεις λόγιας προέλευσης παρουσιάζουν τον τύπο της γενικής ενικού σε -ος, όπως: Η εθνική Ελλάδος. Έλκεται λόγω βαρύτητος. Όνομα μητρός. Πολύ λίγα από τα ουσιαστικά αυτά σε παρόμοιο περιβάλλον σχηματίζουν την ονομαστική του ενικού σύμφωνα με την αρχαία κλίση, π.χ. Ελλάς, βαρύτης.Ορισμένα από τα παροξύτονα και προπαροξύτονα ουσιαστικά που στη γενική πληθυντικού κατεβάζουν τον τόνο στη λήγουσα παρουσιάζουν σε στερεότυπες εκφράσεις λόγιας προέλευσης έναν τύπο γενικής ενικού σε -ης με παράλληλη μετακίνηση του τόνου στην παραλήγουσα, π.χ. αμάξης, τραπέζης, σε φράσεις όπως: Άκουσε τα εξ αμάξης. Εργάζεται ως υπάλληλος τραπέζης. Σταθμός Λαρίσης. Όσα προπαροξύτονα ουσιαστικά της ίδιας υποκατηγορίας έχουν θέμα που λήγει σε φωνήεν ή-ρ παρουσιάζουν σε ανάλογες εκφράσεις τύπο της γενικής ενικού με τόνο στην παραλήγουσα, π.χ. επικρατείας, Ευβοίας, οικογενείας, π.χ. Συμβούλιο Επικρατείας. Πρακτορείο Ευβοίας.Τα τοπωνύμια Αθήνα, Θήβα και Πάτρα σε τυπικό ύφος και σε στερεότυπες εκφράσεις σχηματίζουν στη γενική πληθυντικού τους τύπους Αθηνών, Θηβών και Πατρών, π.χ. Ο αυτοκινητόδρομος Αθηνών- Πατρών είναι πολυσύχναστος.Ουσιαστικά σε -η, πληθυντικός σε -ες (ισοσύλλαβα)Ενικός αριθμόςΟνομ.ηγραμμήγνώμηκάμαρηχάρηΓεν.τηςγραμμήςγνώμηςκάμαρηςχάρηςΑιτ.τη(ν)γραμμήγνώμηκάμαρηχάρηΚλητ.γνώμηκάμαρηχάρηΠληθυντικός αριθμόςΟνομ.οιγραμμέςγνώμεςκάμαρεςχάρεςΓεν.τωνγραμμώνγνώμες(καμαρών) —Αιτ.τιςγραμμέςγνωμώνκάμαρεςχάρεςΚλητ.γραμμέςγνώμεςκάμαρεςχάρεςΤα ουσιαστικά αυτής της κατηγορίας είναι οξύτονα, παροξύτονα και προπαροξύτονα. Όλα στη γενική πληθυντικού τονίζονται στη λήγουσα.Ορισμένα παροξύτονα και προπαροξύτονα ουσιαστικά δε σχηματίζουν γενική πληθυντικού, π.χ. ζέστη, χάρη, ζάχαρη (πληθ. = ζάχαρες, όταν πρόκειται για ζάχαρη σε κύβους).Αρκετά ουσιαστικά της κατηγορίας αυτής, όπως αδελφή/αδερφή, (ε)ξαδέλφη/(ε)ξαδέρφη, νύφη, Κυριακή, σχηματίζουν στον λογοτεχνικό λόγο και σε οικείο ύφος τη γενική πληθυντικού με κατάληξη σε -ών και -άδων, π.χ. αδελφών και αδελφάδων.Σύμφωνα με το γραμμή κλίνονται τα αλλαγή, εκλογή, φωνή, ψυχή κ.ά.Σύμφωνα με το γνώμη κλίνονται τα αγάπη, άκρη, βλάβη, βρύση, δάφνη, δίκη, νίκη, τέχνη, φήμη κ.ά.Σύμφωνα με το κάμαρη κλίνονται τα Άρτεμη, ζάχαρη (στη γεν. ενικού ζάχαρης και ζαχάρεως), κάππαρη, σίκαλη κ.ά.Σύμφωνα με το χάρη κλίνονται τα βρύση, ζέστη, κόρη, λάσπη, μέθη, μέση, στάνη, στρώση, τόλμη κ.ά.Ουσιαστικά σε -η, πληθυντικός σε -εις (ανισοσύλλαβα)Ενικός αριθμόςΟνομ.ηγνώσηαίτησηΓεν.τηςγνώσης/γνώσεωςαίτησης/αιτήσεωςΑιτ.τη(ν)γνώσηαίτησηΚλητ.γνώσηαίτησηΠληθυντικός αριθμόςΟνομ.οιγνώσειςαιτήσειςΓεν.τωνγνώσεωναιτήσεωνΑιτ.τιςγνώσειςαιτήσειςΚλητ.γνώσειςαιτήσειςΤα ουσιαστικά αυτής της κατηγορίας είναι παροξύτονα και προπαροξύτονα. Τα παροξύτονα τονίζονται σε όλες τις πτώσεις στην ίδια συλλαβή, ενώ στα προπαροξύτονα κατεβαίνει ο τόνος σε όλες τις πτώσεις του πληθυντικού αριθμού κατά μία συλλαβή.Σύμφωνα με το γνώση κλίνονται τα δύση, κλήση, κλίση, λύση, νύξη, σκέψη, τάξη, τάση, φύση, ψύξη κ.ά.Σύμφωνα με το αίτηση κλίνονται τα ακρόπολη, ανάγνωση, άνοιξη, βάφτιση, δήλωση, θέληση, κλείδωση, μήνυση, Νεάπολη, υπόθεση, ύφεση κ.ά.Μορφολογική ποικιλίαΣχεδόν όλα τα ουσιαστικά της κατηγορίας αυτής, συνήθως σε τυπικό ύφος ή και σε στερεότυπες εκφράσεις λόγιας προέλευσης, σχηματίζουν στη γενική ενικού και τύπο με κατάληξη σε -εως. Στην περίπτωση των προπαροξύτονων κατεβάζουν και τον τόνο κατά μία συλλαβή, π.χ. Το οικόπεδό του εντάχθηκε στο σχέδιο πόλεως. Εκπαίδευση εξ αποστάσεως.Ουσιαστικά σε -ος (ισοσύλλαβα)Ενικός αριθμόςΟνομ.ηκιβωτόςψήφοςμέθοδοςΓεν.τηςκιβωτούψήφουμεθόδουΑιτ.τη(ν)κιβωτόψήφομέθοδοΚλητ.κιβωτέψήφεμέθοδεΠληθυντικός αριθμόςΟνομ.οικιβωτοίψήφοιμέθοδοιΓεν.τωνκιβωτώνψήφωνμεθόδωνΑιτ.τιςκιβωτούςψήφουςμεθόδουςΚλητ.κιβωτοίψήφοιμέθοδοιΤα ουσιαστικά αυτής της κατηγορίας είναι οξύτονα, παροξύτονα και προπαροξύτονα. Τα οξύτονα και τα παροξύτονα τονίζονται σε όλες τις πτώσεις στην ίδια συλλαβή, ενώ στα προπαροξύτονα μετακινείται ο τόνος στη γενική ενικού και πληθυντικού, καθώς και στην αιτιατική του πληθυντικού, στην παραλήγουσα.Κλίνονται όπως και τα αρσενικά ουσιαστικά σε -ος.Η κλητική των ουσιαστικών αυτής της κατηγορίας χρησιμοποιείται πάρα πολύ σπάνια. Παρουσιάζει στον ενικό αριθμό κατάληξη σε -ε και σε -ο, π.χ. κιβωτό, Κύπρο, αλλά και πάροδε, λεωφόρε.Σπάνια η ονομαστική και η αιτιατική πληθυντικού παρουσιάζουν έναν τύπο με κατάληξη -ες, π.χ. οι μέθοδες, τις μέθοδες.Σύμφωνα με το κιβωτός κλίνονται τα ατραπός, οδός, στενωπός κ.ά.Σύμφωνα με το ψήφος κλίνονται τα άμμος, λεωφόρος κ.ά.Σύμφωνα με το μέθοδος κλίνονται τα άνοδος, διάλεκτος, Κόρινθος, παράγραφος, πρόοδος, σύνοδος κ.ά.Ουσιαστικά σε -ά και -ού (ανισοσύλλαβα)Ενικός αριθμόςΠληθυντικός αριθμόςΟνομ.ημαμάπολυλογούοιμαμάδεςπολυλογούδεςΓεν.τηςμαμάςπολυλογούςτωνμαμάδωνπολυλογούδωνΑιτ.τη(ν)μαμάπολυλογούτιςμαμάδεςπολυλογούδεςΚλητ.μαμάπολυλογούμαμάδεςπολυλογούδεςΤα ουσιαστικά αυτών των κατηγοριών είναι μόνο οξύτονα. Τονίζονται στην ίδια συλλαβή σε όλες τις πτώσεις και των δύο αριθμών.Σύμφωνα με το μαμά κλίνονται τα γιαγιά, κυρά, νταντά κ.ά.Σύμφωνα με το πολυλογού κλίνονται τα αλεπού, γλωσσού, μαϊμού κ.ά.Ουσιαστικά σε -ω (ισοσύλλαβα)Ενικός αριθμόςΟνομ.ηπειθώΜάρωΓεν.τηςπειθούςΜάρωςΑιτ.τη(ν)πειθώΜάρωΚλητ.πειθώΜάρωΤα ουσιαστικά της κατηγορίας αυτής έχουν μόνο ενικό αριθμό και είναι οξύτονα και παροξύτονα. Τονίζονται στην ίδια συλλαβή σε όλες τις πτώσεις.Διακρίνονται σε δύο υποκατηγορίες: σε όσα σχηματίζουν τη γενική του ενικού σε -ούς και -ώς, όπως πειθούς και πειθώς, και όσα τη σχηματίζουν σε -ως.Σύμφωνα με το πειθώ κλίνονται τα ηχώ, Καλυψώ, Λητώ, φειδώ κ.ά.Σύμφωνα με το Μάρω κλίνονται τα Αργυρώ, Διαμάντω, Ηρώ κ.ά.Μορφολογική ποικιλίαΠολλά από τα ουσιαστικά της κατηγορίας αυτής εμφανίζουν β΄ τύπο σε -ώς (πειθώς) στη γενική ενικού. Ο τύπος σε -ούς χρησιμοποιείται σε τυπικό ύφος, ενώ ο τύπος σε -ώς σε οικείο ύφος, π.χ. ηχώς και ηχούς, Καλυψώς και Καλυψούς, Λητώς και Λητούς.γ. Κλίση ουδετέρωνΟυσιαστικά σε -ο (ισοσύλλαβα)Ενικός αριθμόςΟνομ.τοφυτόδέντροάτομοΓεν.τουφυτούδέντρουατόμουΑιτ.τοφυτόδέντροάτομοΚλητ.φυτόδέντροάτομοΠληθυντικός αριθμόςΟνομ.ταφυτάδέντραάτομαΓεν.τωνφυτώνδέντρωνατόμωνΑιτ.ταφυτάδέντραάτομαΚλητ.φυτάδέντραάτομαΤα ουσιαστικά αυτής της κατηγορίας είναι οξύτονα, παροξύτονα και προπαροξύτονα.Διακρίνονται σε δύο υποκατηγορίες: σε όσα ο τόνος τους παραμένει στην ίδια συλλαβή σε όλες τις πτώσεις και των δύο αριθμών και σε όσα κατεβάζουν τον τόνο κατά μία συλλαβή στη γενική ενικού και πληθυντικού.Σύμφωνα με το φυτό κλίνονται τα Μεξικό, νερό, παγωτό, χωριό κ.ά.Σύμφωνα με το δέντρο κλίνονται τα βιβλίο, θρανίο, σύννεφο, Τορίνο κ.ά.Σύμφωνα με το άτομο κλίνονται τα αυτοκίνητο, δωμάτιο, έπιπλο, κείμενο κ.ά.Μορφολογική ποικιλίαΟρισμένα προπαροξύτονα ουσιαστικά αυτής της κατηγορίας παρουσιάζουν δύο τύπους στη γενική ενικού και πληθυντικού: έναν με τόνο στην παραλήγουσα, που χρησιμοποιείται σε τυπικό ύφος, και έναν με τόνο στην προπαραλήγουσα, που χρησιμοποιείται σε ουδέτερο και οικείο ύφος, π.χ. αμύγδαλου και αμυγδάλου, βούτυρου και βουτύρου σε φράσεις όπως Σοκολάτα αμυγδάλου, αλλά Οι φλοιοί των αμύγδαλων είναι μαλακοί. Καραμέλες βουτύρου, αλλά Η παραγωγή βούτυρου είναι φέτος πολύ μεγάλη. Mερικά από τα πιο συνηθισμένα στον λόγο ουσιαστικά που παρουσιάζουν αυτούς τους δύο τύπους είναι τα εξής: αμύγδαλο, ατμόπλοιο, βούτυρο, γόνατο, δάχτυλο, ποδήλατο, πρόβατο.Ουσιαστικά σε -ι (ισοσύλλαβα)Ενικός αριθμόςΠληθυντικός αριθμόςΟνομ.τονησίσπίτιτανησιάσπίτιαΓεν.τουνησιούσπίτιτωννησιώνσπιτιώνΑιτ.τονησίσπίτιτανησιάσπίτιαΚλητ.νησίσπίτινησιάσπίτιαΤα ουσιαστικά αυτής της κατηγορίας είναι οξύτονα και παροξύτονα. Το μόνο προπαροξύτονο είναι το φίλντισι. Στα παροξύτονα μετακινείται ο τόνος στη γενική ενικού και πληθυντικού στη λήγουσα. Στο προπαροξύτονο φίλντισι, που δεν έχει πληθυντικό, μετακινείται ο τόνος στη γενική ενικού.Τα υποκοριστικά σε -άκι και -ούλι δε σχηματίζουν τύπους στη γενική ενικού και πληθυντικού.Τα ουσιαστικά σε -άι και -όι σχηματίζουν τη γενική ενικού και όλες τις πτώσεις του πληθυντικού με την προσθήκη ενός γ πριν από την κατάληξη, π.χ. τσάι-τσαγιού, ρολόι-ρολόγια.Το ουσιαστικό πρωί κλίνεται ως εξής: Ενικός: Ον. το πρωί, Γεν. του πρωινού, Αιτ. το πρωί, Κλ. πρωί, Πληθυντικός: Ον. τα πρωινά, Γεν. των πρωινών, Αιτ. τα πρωινά, Κλ. πρωινά.Τα ουσιαστικά βράδυ, δάκρυ και στάχυ γράφονται με υ. Μετατρέπουν το υ στις άλλες πτώσεις σε ι, εκτός του ουσιαστικού δάκρυ, που κλίνεται ως εξής: Ενικός: Ον., Αιτ., Κλητ. δάκρυ, Γεν. –. Πληθυντικός: Ον., Αιτ., Κλητ. δάκρυα, Γεν. δακρύων.Το ουσιαστικό μέλι σχηματίζει στη γενική ενικού και τον τύπο μέλιτος, που χρησιμοποιείται στις στερεότυπες εκφράσεις ταξίδι του μέλιτος και μήνας του μέλιτος.Σύμφωνα με το νησί κλίνονται τα ουσιαστικά αρνί, πουλί, παιδί, χαρτί, ψωμί κ.ά.Σύμφωνα με το σπίτι κλίνονται τα αγόρι, κορίτσι, λουλούδι, παπούτσι, χέρι κ.ά.Ουσιαστικά σε -ος (ισοσύλλαβα)Ενικός αριθμόςΠληθυντικός αριθμόςΟνομ.τοδάσοςμέγεθοςταδάσημεγέθηΓεν.τουδάσουςμεγέθουςτωνδασώνμεγεθώνΑιτ.τοδάσοςμέγεθοςταδάσημεγέθηΚλητ.δάσοςμέγεθοςδάσημεγέθηΤα ουσιαστικά αυτής της κατηγορίας είναι παροξύτονα και προπαροξύτονα. Στα παροξύτονα μετακινείται ο τόνος στη γενική πληθυντικού στη λήγουσα. Στα προπαροξύτονα μετακινείται ο τόνος στη γενική πληθυντικού στη λήγουσα, ενώ στη γενική ενικού και στην ονομαστική, αιτιατική και κλητική πληθυντικού μετακινείται στην παραλήγουσα.Η κλητική του ενικού και πληθυντικού δε χρησιμοποιείται συχνά στον λόγο.Σύμφωνα με το δάσος κλίνονται τα άλσος, βέλος, γένος, τέλος, χρέος κ.ά. Εξαίρεση αποτελούν τα ουσιαστικά άνθος, όρος και χείλος, τα οποία σχηματίζουν τη γενική πληθυντικού σε -έων: ανθέων, ορέων, χειλέων.Σύμφωνα με το μέγεθος κλίνονται τα έδαφος, στέλεχος κ.ά.Μορφολογική ποικιλίαΤο ουσιαστικό το πέλαγος σχηματίζει και τους τύπους πέλαγο στην ονομαστική, αιτιατική και κλητική ενικού, του πελάγου (και πέλαγου) στη γενική ενικού και πέλαγα στην ονομαστική, αιτιατική και κλητική πληθυντικού.Το ουσιαστικό το θάρρος σχηματίζει στην ονομαστική και αιτιατική πληθυντικού τον τύπο τα θάρρητα.Ουσιαστικά σε -μα (ανισοσύλλαβα)Ενικός αριθμόςΠληθυντικός αριθμόςΟνομ.τοπράγμαμάθηματαπράγματαμαθήματαΓεν.τουπράγματοςμαθήματοςτωνπραγμάτωνμαθημάτωνΑιτ.τοπράγμαμάθηματαπράγματαμαθήματαΚλητ.πράγμαμάθημαπράγματαμαθήματαΤα ουσιαστικά αυτής της κατηγορίας είναι παροξύτονα και προπαροξύτονα.Η γενική ενικού και η ονομαστική, η αιτιατική και η κλητική πληθυντικού τονίζονται πάντοτε στην προπαραλήγουσα, ενώ η γενική πληθυντικού πάντοτε στην παραλήγουσα.Ορισμένα ουσιαστικά σχηματίζουν πτώσεις μόνο στον πληθυντικό, π.χ. γεράματα, τρεχάματα, χαιρετίσματα κ.ά.Η κλητική του ενικού και πληθυντικού δε χρησιμοποιείται συχνά στον λόγο.Σύμφωνα με το πράγμα κλίνονται τα γράμμα, κλίμα, σώμα, χρώμα κ.ά.Σύμφωνα με το μάθημα κλίνονται τα παράπηγμα, σύνταγμα κ.ά.Ουσιαστικά σε -ιμο (ανισοσύλλαβα)Ενικός αριθμόςΠληθυντικός αριθμόςΟνομ.τογράψιμοταγραψίματαΓεν.τουγραψίματοςτωνγραψιμάτωνΑιτ.τογράψιμοταγραψίματαΚλητ.γράψιμογραψίματαΤα ουσιαστικά αυτής της κατηγορίας είναι προπαροξύτονα. Τονίζονται σε όλες τις πτώσεις στην προπαραλήγουσα, εκτός από τη γενική πληθυντικού, όπου τονίζονται στην παραλήγουσα.Η γενική πληθυντικού και η κλητική και των δύο αριθμών δε χρησιμοποιούνται συχνά στον λόγο.Σύμφωνα με το γράψιμο κλίνονται τα βάψιμο, δέσιμο, φταίξιμο κ.ά.Ουσιαστικά σε -ς (ανισοσύλλαβα)Ενικός αριθμόςΠληθυντικός αριθμόςΟνομ.τοτέραςκαθεστώςτατέρατακαθεστώταΓεν.τουτέρατοςκαθεστώτοςτωντεράτωνκαθεστώτωνΑιτ.τοτέραςκαθεστώςτατέρατακαθεστώταΚλητ.τέραςκαθεστώςτέρατακαθεστώταΤα ουσιαστικά που κλίνονται σύμφωνα με το τέρας είναι παροξύτονα και τονίζονται στη γενική ενικού, ονομαστική, αιτιατική και κλητική πληθυντικού στην προπαραλήγουσα. Παρόμοια κλίνονται και τα γήρας, κρέας, πέρας κ.ά.Τα ουσιαστικά που κλίνονται σύμφωνα με το καθεστώς είναι οξύτονα και παροξύτονα. Τονίζονται παντού στην ίδια συλλαβή, αλλά στη γενική πληθυντικού πάντα στην παραλήγουσα. Παρόμοια κλίνονται και τα αεριόφως, γεγονός, ημίφως, λυκόφως. Εξαιρείται το φως, που τονίζεται στη γενική ενικού στη λήγουσα.Ουσιαστικά σε -ν (ανισοσύλλαβα)Ενικός αριθμόςΠληθυντικός αριθμόςΟνομ.τοονφωνήενταόνταφωνήενταΓεν.τουόντοςφωνήεντοςτωνόντωνφωνηέντωνΑιτ.τοονφωνήενταόνταφωνήενταΚλητ.ονφωνήενόνταφωνήενταΤα ουσιαστικά αυτής της κατηγορίας είναι οξύτονα και παροξύτονα. Τονίζονται παντού στην ίδια συλλαβή, εκτός από τη γενική πληθυντικού των παροξύτονων, όπου ο τόνος κατεβαίνει μία συλλαβή. Στη γενική πληθυντικού τονίζονται πάντοτε στην παραλήγουσα. Εξαίρεση αποτελούν τα ουσιαστικά το παν και το μηδέν, που τονίζονται στη γενική ενικού στη λήγουσα (του παντός, του μηδενός).Το ουσιαστικό μηδέν δε σχηματίζει πληθυντικό. Χρησιμοποιείται ο πληθυντικός του ουσιαστικού το μηδενικό.Σύμφωνα με το ον κλίνονται και τα ανακοινωθέν, παρελθόν, παρόν, προϊόν, προσόν, συμβάν κ.ά.Σύμφωνα με το φωνήεν κλίνονται και τα ενδιαφέρον, καθήκον, μέλλον, περιβάλλον, σύμπαν, συμφέρον κ.ά.Ιδιόκλιτα ουσιαστικά που λήγουν σε -ρ (ανισοσύλλαβα)Ενικός αριθμόςΠληθυντικός αριθμόςΟνομ.τοήπαρπυρταήπαταπυράΓεν.τουήπατοςπυρόςτουηπάτωνπυρώνΑιτ.τοήπαρπυρταήπαταπυράΚλητ.ήπαρπυρήπαταπυράΗ γενική πληθυντικού του ουσιαστικού το ήπαρ και οι κλητικές και των δύο ουσιαστικών δεν είναι εύχρηστες στον λόγο.Ιδιόκλιτα ουσιαστικά που λήγουν σε φωνήεν (ανισοσύλλαβα)Ενικός αριθμόςΟνομ.τογάλαοξύδόρυήμισυΓεν.τουγάλατος/γάλακτοςοξέοςδόρατοςημίσεοςΑιτ.τογάλαοξύδόρυήμισυΚλητ.γάλαοξύδόρυήμισυΠληθυντικός αριθμόςΟνομ.ταγάλαταοξέαδόρατα—Γεν.τωνγαλάτωνοξέωνδοράτων—Αιτ.ταγάλαταοξέαδόρατα—Κλητ.γάλαταοξέαδόρατα—δ. Άκλιτα ουσιαστικάΟρισμένα ουσιαστικά, που προέρχονται κυρίως από ξένες γλώσσες, δεν κλίνονται. Στον παρακάτω πίνακα παρατίθενται ορισμένα από αυτά.ΑρσενικάΘηλυκάΟυδέτεραμάνατζερ, ντε(ν)τέκτιβ, ρεπόρτερ κ.ά.πλαζ, σεζόν, σπεσιαλιτέ κ.ά.άλφα, ασανσέρ, βήτα, βολάν, κονιάκ, ρεπό, τρακ, φερμουάρ, ταμπλό, ραντεβού, πάρτι, μαγιό, μετρό, στυ(ι)λό κτλ.ε. Διπλόκλιτα ουσιαστικάΣτα διπλόκλιτα περιλαμβάνονται όσα σχηματίζουν πληθυντικό αριθμό διαφορετικού γένους από ό,τι στον ενικό.Ενικός αριθμόςΠληθυντικός αριθμόςο βράχοςο λαιμόςο λόγοςο πλούτοςο σανόςο χρόνοςοι βράχοιοι λαιμοίοι λόγοι——οι χρόνοιτα βράχιατα λαιμάτα λόγιατα πλούτητα σανάτα χρόνιαΠαρατηρώ και... καταλαβαίνω...Η μορφολογική ποικιλία των ουσιαστικών είναι αρκετά μεγάλη. Η επιλογή του ενός ή του άλλου μορφολογικού τύπου οφείλεται σε διάφορους λόγους. Ορισμένοι από τους σημαντικότερους λόγους είναι: α) η διατήρηση στερεότυπων εκφράσεων που προέρχονται από παλαιότερες μορφές της ελληνικής γλώσσας και διατηρήθηκαν μέσω της Καθαρεύουσας, β) η επίδραση λαϊκότροπων και διαλεκτικών μορφολογικών τύπων που προέρχονται από τη λαϊκή γλώσσα και τη λογοτεχνία και γ) η συνειδητή επιλογή του ομιλητή για δημιουργία ύφους.Παρατηρήστε και τις τρεις αυτές περιπτώσεις στις παρακάτω φράσεις:α) Διατήρηση στερεότυπων εκφράσεων

1. Η Τράπεζα Ελλάδος εφαρμόζει πιστά την οικονομική πολιτική της κυβέρνησης,αλλάΟι τράπεζες της Ελλάδας είναι συνήθως μεσαίου μεγέθους.
2. Πήγε στο περίπτερο και αγόρασε μπισκότα Παπαδοπούλου και δύο σοκολάτες αμυγδάλου,αλλάΤα σοκολατάκια του Παπαδόπουλου έχουν έντονη γεύση αμύγδαλου.
3. Οι δημόσιοι υπάλληλοι πληρώνονται κάθε μία και δεκαέξι του μηνός,αλλάΤα έξοδα αυτού του μήνα ήταν αρκετά.

β) Επίδραση διαλεκτικών και πολύ λαϊκών τύπων

1. Στη λιτανεία ήταν τρεις δεσποτάδες και πέντε μαθητάδες,αλλάΟι δεσπότες της περιοχής υποδέχτηκαν τους μαθητές των σχολείων.
2. Αυτοί οι ανθρώποι δεν καταλαβαίνουν τίποτα,αλλάΟι άνθρωποι σήμερα εργάζονται σκληρά.
3. Πόσων χρονών είναι η Ιωάννα;αλλάΗ Ιωάννα είναι έξι χρονώ.

γ) Επιλογή για λόγους ύφους

1. Κύριε διευθυντά, σας ζητούν στο τηλέφωνο (τυπικό ύφος),αλλάΈλα, διευθυντή μου, σε ζητάνε (οικείο ύφος).
2. Ο μισθός του δασκάλου υπερβαίνει τα 1.000 Ευρώ (τυπικό ύφος),αλλάΤου δάσκαλου η δουλειά δεν πληρώνεται με τίποτε (ουδέτερο ή οικείο ύφος)

ΣΥΝΟΠΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣΙ. ΑΡΣΕΝΙΚΑΚαταλήξειςΠαραδείγματαα/αΕνικόςΠληθυντικόςΕνικόςΠληθυντικός1.-ας (ισοσύλλ.)-εςπατέρας, μήνας, κήρυκαςπατέρες, μήνες, κήρυκες2.-ης (ισοσύλλ.)-εςμαθητής, επιβάτηςμαθητές, επιβάτες3.-ος (ισοσύλλ.)-οιβαθμός, δρόμος, ανήφοροςβαθμοί, δρόμοι, ανήφοροι4.-ας(ανισοσύλλ.)-άδεςψαράς, ρήγας, τσέλιγκαςψαράδες, ρηγάδες, τσελιγκάδες5.-ης(ανισοσύλλ.)-ηδεςκαφετζής, βαρκάρης, φούρναρηςκαφετζήδες, βαρκάρηδες, φουρνάρηδες6.-ης-ες, -άδεςαφέντηςαφέντες, αφεντάδες7.-ές, -ούς(ανισοσύλλ.)-έδες, -ούδεςκαφές, παππούςκαφέδες, παππούδες8.-έας(ανισοσύλλ.)-είςκουρέαςκουρείςΙΙ. ΘΗΛΥΚΑΚαταλήξειςΠαραδείγματαα/αΕνικόςΠληθυντικόςΕνικόςΠληθυντικός1.-α (ισοσύλλ.)-εςσπηλιά, εικόνα, αίθουσασπηλιές, εικόνες, αίθουσες2.-η (ισοσύλλ.)-εςγραμμή, γνώμη, κάμαρη, χάρηγραμμές, γνώμες, κάμαρες,χάρες3.-η(ανισοσύλλ.)-ειςγνώση, αίτησηγνώσεις, αιτήσεις4.-ος (ισοσύλλ.)-οικιβωτός, ψήφος, μέθοδοςκιβωτοί, ψήφοι, μέθοδοι5.-ά, -ού(ανισοσύλλ.)-άδες, -ούδεςμαμά, πολυλογούμαμάδες, πολυλογούδες6.-ω (ισοσύλλ.)—πειθώ, Μάρω—ΙΙΙ. ΟΥΔΕΤΕΡΑΚαταλήξειςΠαραδείγματαα/αΕνικόςΠληθυντικόςΕνικόςΠληθυντικός1.-ο (ισοσύλλ.)-αφυτό, δέντρο, άτομοφυτά, δέντρα, άτομα2.-ι (ισοσύλλ.)-ιανησί, σπίτινησιά, σπίτια3.-ος (ισοσύλλ.)-ηδάσος, μέγεθοςδάση, μεγέθη4.-μα(ανισοσύλλ.)-ματαπράγμα, μάθημαπράγματα, μαθήματα5.-ιμο(ανισοσύλλ.)-ιματαγράψιμογραψίματα6.-ς (ανισοσύλλ.)-τατέρας, καθεστώςτέρατα, καθεστώτα7.-ν (ανισοσύλλ.)-νταονόντα8.-ρ (ανισοσύλλ.)-(τ)αήπαρ, πυρήπατα, πυρά